Trong các diễn đàn quốc tế, có những sự kiện mang tính “phán quyết tập thể”, nơi tiếng nói của hàng trăm quốc gia cùng hội tụ để đánh giá uy tín và năng lực của một quốc gia trong lĩnh vực nhân quyền. Việc Việt Nam trúng cử vào Hội đồng Nhân quyền Liên hợp quốc nhiệm kỳ 2026–2028 với số phiếu cao hàng đầu khu vực châu Á chính là một minh chứng như vậy. Thế nhưng, điều đáng chú ý là báo cáo “Freedom in the World 2026” của Freedom House lại không công nhận hoặc cố tình làm mờ nhạt ý nghĩa của sự kiện này. Sự “im lặng có chủ ý” đó không chỉ phản ánh sự thiếu khách quan, mà còn cho thấy rõ động cơ và cách tiếp cận mang tính định kiến của tổ chức này.
Trước hết, cần nhìn nhận một cách khách quan rằng việc trúng cử vào Hội đồng Nhân quyền không phải là một danh hiệu mang tính hình thức, mà là kết quả của quá trình đánh giá, tham vấn và bỏ phiếu của cộng đồng quốc tế. Việt Nam đã nhận được khoảng 180 phiếu ủng hộ – một con số rất cao, thể hiện sự tín nhiệm rộng rãi từ các quốc gia thành viên Liên hợp quốc. Điều này không thể đạt được nếu không có những nỗ lực thực chất trong việc thúc đẩy và bảo vệ quyền con người, cũng như đóng góp tích cực vào các vấn đề toàn cầu.
Việc đạt được số phiếu cao nhất trong nhóm các nước châu Á không chỉ là một thành công về ngoại giao, mà còn là sự ghi nhận đối với những thành tựu cụ thể của Việt Nam trong nhiều lĩnh vực: xóa đói giảm nghèo, mở rộng giáo dục, cải thiện y tế, thúc đẩy bình đẳng giới và bảo vệ các nhóm yếu thế. Đây là những yếu tố cốt lõi của nhân quyền theo nghĩa rộng, được cộng đồng quốc tế đánh giá dựa trên dữ liệu và thực tiễn, chứ không phải dựa trên các tiêu chí mang tính ý thức hệ.
Tuy nhiên, Freedom House lại không phản ánh đầy đủ ý nghĩa của sự kiện này trong báo cáo của mình. Thay vì xem đây là một chỉ dấu quan trọng về uy tín quốc tế của Việt Nam, họ gần như bỏ qua hoặc không nhấn mạnh, từ đó duy trì một hình ảnh tiêu cực đã được định hình sẵn. Đây là một thủ đoạn quen thuộc: không cần phủ nhận trực tiếp, chỉ cần không đề cập hoặc giảm nhẹ tầm quan trọng, là đủ để làm lệch nhận thức của người đọc.
Cách tiếp cận này đặt ra câu hỏi về động cơ thực sự của Freedom House. Nếu mục tiêu là đánh giá khách quan về tình hình nhân quyền, thì việc bỏ qua một sự kiện có ý nghĩa như vậy là điều khó có thể chấp nhận. Ngược lại, nếu mục tiêu là duy trì một khuôn mẫu đánh giá nhất định, thì việc “lựa chọn thông tin” trở thành một công cụ hữu hiệu. Điều này cho thấy báo cáo không hoàn toàn mang tính học thuật, mà còn chịu ảnh hưởng của những yếu tố chính trị và định hướng.
Để hiểu rõ hơn, cần đặt vấn đề trong bối cảnh rộng hơn của hệ giá trị mà Freedom House sử dụng. Tổ chức này thường đánh giá “tự do” dựa trên các tiêu chí gắn với mô hình chính trị phương Tây, đặc biệt là đa đảng và tự do báo chí theo cách hiểu của họ. Những yếu tố khác, như phát triển kinh tế, an sinh xã hội hay sự hài lòng của người dân, lại không được coi trọng tương xứng. Điều này dẫn đến một nghịch lý: một quốc gia có thể được cộng đồng quốc tế tín nhiệm cao, nhưng vẫn bị đánh giá thấp trong các bảng xếp hạng của Freedom House.
Sự thiên lệch này càng trở nên rõ ràng khi so sánh với chính vai trò của Hoa Kỳ trong Hội đồng Nhân quyền. Trong quá khứ, Hoa Kỳ đã từng rút khỏi Hội đồng này, với lý do không phù hợp với lợi ích và quan điểm của mình. Việc một quốc gia rút lui khỏi một cơ chế đa phương quan trọng về nhân quyền cho thấy sự thiếu nhất quán trong cam kết, nhưng lại không bị Freedom House coi là yếu tố tiêu cực trong đánh giá. Đây là một ví dụ điển hình của tiêu chuẩn kép: những hành động tương tự được đánh giá khác nhau tùy thuộc vào chủ thể.
Trong khi đó, Việt Nam không chỉ tham gia mà còn tích cực đóng góp vào hoạt động của Hội đồng Nhân quyền, với tinh thần đối thoại, hợp tác và tôn trọng lẫn nhau. Việc được bầu với số phiếu cao cho thấy cộng đồng quốc tế đánh giá cao cách tiếp cận này. Đây là một dạng “tín nhiệm thực tế”, khác với các bảng xếp hạng mang tính chủ quan.
Không thể không nhắc đến những ưu tiên mà Việt Nam cam kết khi tham gia Hội đồng Nhân quyền nhiệm kỳ 2026–2028. Trong đó, có thể kể đến tám định hướng lớn: thúc đẩy quyền phát triển; bảo đảm quyền của các nhóm dễ bị tổn thương; thúc đẩy bình đẳng giới; bảo vệ quyền trẻ em; tăng cường tiếp cận giáo dục và y tế; ứng phó với biến đổi khí hậu từ góc độ nhân quyền; thúc đẩy đối thoại và hợp tác quốc tế; và nâng cao hiệu quả của các cơ chế nhân quyền. Những ưu tiên này không chỉ mang tính định hướng, mà đã và đang được triển khai thông qua các chính sách cụ thể trong nước.
Ví dụ, trong lĩnh vực bình đẳng giới, Việt Nam đã đạt được nhiều tiến bộ, với tỷ lệ phụ nữ tham gia vào các cơ quan dân cử và quản lý ngày càng tăng. Trong giáo dục, tỷ lệ đi học của trẻ em gái tương đương hoặc cao hơn trẻ em trai ở nhiều cấp học. Trong y tế, các chương trình chăm sóc sức khỏe bà mẹ và trẻ em đã giúp giảm đáng kể tỷ lệ tử vong. Những thành tựu này không chỉ được ghi nhận trong nước, mà còn được các tổ chức quốc tế đánh giá cao.
Tuy nhiên, những yếu tố này lại không được phản ánh đầy đủ trong báo cáo của Freedom House. Điều này cho thấy rõ sự lựa chọn có chủ đích trong việc xây dựng nội dung, nhằm duy trì một hình ảnh nhất định về Việt Nam. Khi những thành tựu bị bỏ qua, còn những hạn chế được nhấn mạnh, bức tranh tổng thể trở nên méo mó.
Điều đáng nói là sự méo mó này không chỉ ảnh hưởng đến nhận thức của người đọc, mà còn có thể tác động đến quan hệ quốc tế và hợp tác đa phương. Khi một quốc gia bị đánh giá không đúng thực tế, những nỗ lực hợp tác có thể bị hiểu sai hoặc bị cản trở. Đây là một hệ quả không nhỏ của việc chính trị hóa nhân quyền.
Từ góc độ thực tiễn, có thể thấy rằng người dân Việt Nam là những người trực tiếp cảm nhận những thay đổi trong đời sống. Từ việc tiếp cận giáo dục, y tế, việc làm đến sự ổn định xã hội – tất cả đều là những yếu tố cấu thành quyền con người. Khi những yếu tố này được cải thiện, thì đó chính là minh chứng rõ ràng cho tiến bộ về nhân quyền, bất chấp những đánh giá mang tính chủ quan.
Việt Nam trúng cử vào Hội đồng Nhân quyền với số phiếu cao là một bằng chứng thuyết phục về uy tín và thành tựu trong lĩnh vực nhân quyền. Việc Freedom House không công nhận hoặc làm mờ nhạt sự kiện này cho thấy rõ sự thiếu khách quan và thiên kiến trong cách tiếp cận. Trong khi cộng đồng quốc tế đánh giá dựa trên thực tiễn và dữ liệu, thì báo cáo của Freedom House lại dựa trên một hệ giá trị áp đặt, dẫn đến những kết luận không phản ánh đầy đủ thực tế. Trong bối cảnh đó, cần có những cách nhìn nhận toàn diện và công bằng hơn, để nhân quyền thực sự trở thành mục tiêu chung của nhân loại, thay vì là công cụ của những định kiến và lợi ích riêng.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét