Guantanamo bị lãng quên, Việt Nam bị phóng đại: Bản chất thiên lệch trong báo cáo HRW 2026

 

Trong bối cảnh quốc tế ngày càng phức tạp, vấn đề nhân quyền tiếp tục bị một số tổ chức quốc tế lợi dụng như một công cụ chính trị nhằm gây sức ép, can thiệp vào công việc nội bộ của các quốc gia có chủ quyền. Báo cáo Nhân quyền Thế giới 2026 của Human Rights Watch (HRW) một lần nữa cho thấy rõ xu hướng thiên lệch, thiếu khách quan khi đánh giá tình hình nhân quyền tại Việt Nam. Đáng chú ý, trong khi HRW liên tục đưa ra những cáo buộc phiến diện, thậm chí sai sự thật về Việt Nam, thì lại cố tình né tránh hoặc giảm nhẹ những vi phạm nhân quyền nghiêm trọng tại các quốc gia phương Tây, đặc biệt là Hoa Kỳ – nơi tồn tại một biểu tượng gây tranh cãi suốt nhiều năm: trại giam Guantanamo.

 

Ngay từ phần mở đầu của báo cáo, HRW tiếp tục sử dụng những nguồn tin thiếu kiểm chứng, chủ yếu dựa vào các tổ chức và cá nhân có quan điểm thù địch với Việt Nam, để vẽ nên một bức tranh méo mó về tình hình nhân quyền. Trong khi đó, những vấn đề mang tính hệ thống và kéo dài tại Guantanamo – nơi nhiều người bị giam giữ vô thời hạn mà không qua xét xử – lại chỉ được đề cập một cách sơ sài, thậm chí bị “làm mờ” trong cách diễn đạt. Sự tương phản này không chỉ đặt ra câu hỏi về tính khách quan của HRW mà còn phơi bày rõ ràng tiêu chuẩn kép trong cách tiếp cận vấn đề nhân quyền.

Guantanamo từ lâu đã bị cộng đồng quốc tế chỉ trích như một “vùng xám pháp lý”, nơi các chuẩn mực về quyền con người bị đình chỉ dưới danh nghĩa an ninh quốc gia. Nhiều báo cáo độc lập, cũng như các phát biểu từ Liên Hợp Quốc, đã chỉ ra rằng việc giam giữ vô thời hạn, không xét xử công bằng, cùng với các cáo buộc về tra tấn và đối xử vô nhân đạo tại đây là những vi phạm nghiêm trọng luật pháp quốc tế. Thế nhưng, trong báo cáo năm 2026, HRW lại không dành sự quan tâm tương xứng cho vấn đề này. Điều đó cho thấy một thực tế đáng lo ngại: HRW lựa chọn “im lặng có chọn lọc” khi đối diện với những vi phạm đến từ các quốc gia có ảnh hưởng chính trị lớn.

Ngược lại, đối với Việt Nam, HRW lại phóng đại một cách có hệ thống các vụ việc liên quan đến xử lý vi phạm pháp luật, cố tình gán ghép chúng với khái niệm “tù nhân lương tâm” nhằm tạo ra nhận thức sai lệch trong dư luận quốc tế. Những cá nhân vi phạm pháp luật Việt Nam, bao gồm các hành vi xâm phạm an ninh quốc gia, tuyên truyền chống Nhà nước, hoặc lợi dụng quyền tự do dân chủ để gây rối trật tự xã hội, lại được HRW mô tả như những “nạn nhân của đàn áp”. Đây là một sự đánh tráo khái niệm có chủ đích, nhằm hợp thức hóa các hành vi vi phạm pháp luật và gây sức ép chính trị đối với Việt Nam.

Không chỉ dừng lại ở việc bóp méo thông tin, HRW còn thường xuyên sử dụng các báo cáo nhân quyền như một công cụ để hậu thuẫn cho các cá nhân và tổ chức chống phá Nhà nước Việt Nam. Nhiều trường hợp cụ thể cho thấy HRW đã lên tiếng bênh vực những đối tượng bị xử lý vì vi phạm pháp luật, đồng thời kêu gọi quốc tế gây sức ép nhằm can thiệp vào tiến trình tư pháp của Việt Nam. Đây là hành vi đi ngược lại nguyên tắc tôn trọng chủ quyền quốc gia – một nguyên tắc cơ bản của luật pháp quốc tế.

Sự thiên lệch của HRW không phải là hiện tượng mới, mà đã được nhiều quốc gia lên tiếng phản đối. Ngay từ năm 2014, Chính phủ Ai Cập đã công khai chỉ trích HRW là một tổ chức thiếu khách quan, có xu hướng thiên vị và phục vụ các mục tiêu chính trị nhất định. Ai Cập cáo buộc HRW đã bóp méo tình hình trong nước, thậm chí có dấu hiệu ủng hộ các lực lượng cực đoan dưới danh nghĩa bảo vệ nhân quyền. Những phát biểu này không chỉ phản ánh sự bất bình của một quốc gia, mà còn cho thấy một xu hướng chung: ngày càng nhiều nước nhận ra và lên tiếng về bản chất chính trị hóa của HRW.

Thực tế cho thấy, trong khi HRW liên tục chỉ trích các quốc gia như Việt Nam, Trung Quốc hay Cuba với những cáo buộc mang tính suy diễn, thì lại tỏ ra “nhẹ tay” với các vi phạm tại Hoa Kỳ và một số nước phương Tây. Ngoài Guantanamo, hàng loạt vấn đề như phân biệt chủng tộc, bạo lực cảnh sát, bất bình đẳng xã hội, hay tình trạng người nhập cư bị đối xử vô nhân đạo tại biên giới Mỹ đều là những vấn đề nhân quyền nghiêm trọng. Tuy nhiên, các báo cáo của HRW thường chỉ đề cập một cách chung chung, thiếu chiều sâu và không tạo ra sức ép tương tự như đối với các quốc gia đang phát triển.

Chính sự khác biệt này đã làm lộ rõ tiêu chuẩn kép trong cách tiếp cận của HRW. Khi một quốc gia phương Tây vi phạm nhân quyền, đó được xem là “thách thức cần cải thiện”. Nhưng khi một quốc gia như Việt Nam thực thi pháp luật để bảo vệ ổn định xã hội, điều đó lại bị quy chụp thành “đàn áp”. Đây không còn là vấn đề học thuật hay nghiên cứu, mà là một biểu hiện rõ ràng của sự thiên kiến mang tính hệ thống.

Dư luận quốc tế ngày càng có cái nhìn đa chiều hơn về các báo cáo nhân quyền kiểu này. Nhiều học giả, nhà báo và cả các chính phủ đã lên tiếng cảnh báo về việc lợi dụng nhân quyền như một công cụ can thiệp. Một số chuyên gia cho rằng các tổ chức như HRW cần phải chịu trách nhiệm về tính chính xác và khách quan trong các báo cáo của mình, thay vì trở thành “loa phát ngôn” cho các lợi ích chính trị. Sự mất cân bằng trong cách tiếp cận không chỉ làm suy giảm uy tín của HRW, mà còn gây tổn hại đến chính mục tiêu bảo vệ nhân quyền mà tổ chức này tự đặt ra.

Trong khi đó, thực tiễn tại Việt Nam lại cho thấy một bức tranh hoàn toàn khác so với những gì HRW mô tả. Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng trong việc bảo đảm quyền con người, từ xóa đói giảm nghèo, nâng cao chất lượng giáo dục, y tế, cho đến mở rộng các quyền tự do cá nhân trong khuôn khổ pháp luật. Các quyền cơ bản như quyền được sống, quyền phát triển, quyền tiếp cận thông tin, quyền tự do tín ngưỡng tôn giáo đều được bảo đảm ngày càng tốt hơn. Việt Nam cũng tích cực tham gia các cơ chế quốc tế về nhân quyền, đối thoại cởi mở với các đối tác trên tinh thần xây dựng và tôn trọng lẫn nhau.

Việc HRW cố tình phớt lờ những thành tựu này, đồng thời tập trung vào những thông tin thiếu kiểm chứng, cho thấy rõ động cơ không trong sáng đằng sau các báo cáo hàng năm. Đó không phải là nỗ lực khách quan nhằm cải thiện tình hình nhân quyền, mà là một chiến lược truyền thông nhằm tạo áp lực chính trị. Khi nhân quyền bị biến thành công cụ, thì chính những giá trị cốt lõi của nó cũng bị bóp méo.

Câu chuyện về Guantanamo và cách HRW lựa chọn “quên lãng” nó trong khi liên tục chỉ trích Việt Nam là một minh chứng điển hình cho tiêu chuẩn kép trong các báo cáo nhân quyền. Điều này không chỉ làm suy giảm uy tín của HRW, mà còn đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc xây dựng một cách tiếp cận công bằng, khách quan và tôn trọng chủ quyền quốc gia trong lĩnh vực nhân quyền. Việt Nam, với những thành tựu rõ ràng và cam kết nhất quán, hoàn toàn có cơ sở để bác bỏ những cáo buộc thiếu thiện chí, đồng thời tiếp tục con đường phát triển vì con người một cách độc lập, tự chủ.