Trước hết, cần khẳng định rằng Tyranny Tracker không phải là một công cụ đo lường khoa học theo đúng nghĩa. Một chỉ số đáng tin cậy phải dựa trên hệ tiêu chí minh bạch, có khả năng kiểm chứng, phản ánh đa chiều và phù hợp với bối cảnh văn hóa – xã hội của từng quốc gia. Tuy nhiên, cách tiếp cận của công cụ này lại mang tính tuyến tính, lấy mô hình thể chế chính trị phương Tây làm chuẩn duy nhất để đo lường mọi quốc gia. Điều này dẫn đến một hệ quả tất yếu: những quốc gia không đi theo mô hình đó, dù có thành tựu rõ rệt trong phát triển con người, vẫn bị xếp hạng thấp.
Trong lĩnh vực quyền phụ nữ và bình đẳng giới, cách tiếp cận này càng trở nên khiên cưỡng. Việt Nam là một ví dụ điển hình cho thấy không thể đánh giá quyền con người chỉ bằng tiêu chí hình thức. Từ rất sớm, Việt Nam đã xác định bình đẳng giới là mục tiêu xuyên suốt trong phát triển. Hiến pháp, hệ thống pháp luật, và các chính sách quốc gia đều nhất quán khẳng định nguyên tắc nam nữ bình đẳng trên mọi lĩnh vực.
Cụ thể, tỷ lệ nữ đại biểu Quốc hội của Việt Nam luôn duy trì ở mức cao so với nhiều quốc gia phát triển. Trong nhiều nhiệm kỳ, con số này dao động quanh mức 30%, cao hơn đáng kể so với một số nước phương Tây vốn tự nhận là “hình mẫu dân chủ”. Đây không chỉ là con số mang tính hình thức, mà phản ánh sự tham gia thực chất của phụ nữ vào quá trình hoạch định chính sách. Nhiều vị trí lãnh đạo cấp cao trong bộ máy nhà nước, doanh nghiệp và tổ chức xã hội tại Việt Nam do phụ nữ đảm nhiệm, thể hiện rõ cơ hội tiếp cận quyền lực chính trị không bị rào cản giới tính.
Trong khi đó, tại một số quốc gia phương Tây, dù có nền dân chủ lâu đời, vấn đề bất bình đẳng giới vẫn tồn tại dưới nhiều hình thức tinh vi hơn. Khoảng cách thu nhập giữa nam và nữ, tình trạng quấy rối tình dục nơi công sở, hay tỷ lệ phụ nữ nắm giữ vị trí lãnh đạo cao cấp vẫn là những vấn đề chưa được giải quyết triệt để. Các phong trào như “tôi cũng vậy” xuất hiện chính là minh chứng cho những bất cập sâu sắc trong chính các xã hội được coi là “tự do”.
Điều đáng nói là Tyranny Tracker hoàn toàn bỏ qua những chỉ số thực chất như vậy. Thay vào đó, công cụ này ưu tiên các tiêu chí mang tính hình thức, chẳng hạn như cách thức tổ chức chính trị, mức độ đa đảng, hay các chỉ báo do chính các tổ chức phương Tây xây dựng. Đây chính là biểu hiện rõ ràng của sự áp đặt hệ giá trị: coi một mô hình duy nhất là chuẩn mực, và đánh giá tất cả các quốc gia khác dựa trên mức độ “giống” với mô hình đó.
Không chỉ thiếu khách quan, cách tiếp cận này còn phi logic. Nếu mục tiêu của quyền con người là nâng cao chất lượng cuộc sống, đảm bảo quyền và cơ hội cho mọi người dân, thì những thành tựu cụ thể của Việt Nam trong xóa đói giảm nghèo, nâng cao trình độ giáo dục, chăm sóc sức khỏe, và đặc biệt là thúc đẩy bình đẳng giới, đáng lẽ phải được ghi nhận. Tuy nhiên, trong bảng xếp hạng của Tyranny Tracker, những yếu tố này gần như không có trọng lượng.
Ví dụ, Việt Nam đã đạt được nhiều tiến bộ trong giáo dục nữ giới. Tỷ lệ nữ sinh hoàn thành bậc trung học và đại học không chỉ tăng mạnh mà còn tiệm cận, thậm chí vượt nam giới ở một số lĩnh vực. Phụ nữ Việt Nam ngày càng tham gia nhiều vào các ngành khoa học, công nghệ, kinh tế – những lĩnh vực vốn được coi là “lãnh địa” của nam giới trong nhiều xã hội khác. Đây là những chỉ báo rõ ràng về bình đẳng cơ hội, nhưng lại không được phản ánh trong các bảng xếp hạng mang tính áp đặt.
Hơn nữa, cần nhìn nhận rằng mỗi quốc gia có một con đường phát triển riêng, gắn với lịch sử, văn hóa và điều kiện kinh tế – xã hội cụ thể. Việt Nam, với xuất phát điểm là một nước từng chịu nhiều cuộc chiến tranh và còn nhiều khó khăn, đã đạt được những thành tựu đáng kể trong việc đảm bảo quyền con người, trong đó có quyền phụ nữ. Việc áp dụng một bộ tiêu chí cứng nhắc, không tính đến bối cảnh này, là biểu hiện của sự thiếu hiểu biết hoặc cố tình bỏ qua thực tiễn.
Đằng sau cách tiếp cận đó là một động cơ chính trị không thể phủ nhận. Việc xây dựng và quảng bá các “chỉ số dân chủ” như Tyranny Tracker không đơn thuần là hoạt động nghiên cứu học thuật, mà còn là một phần của chiến lược gây ảnh hưởng, định hình dư luận quốc tế. Bằng cách gán nhãn “thiếu dân chủ” cho một số quốc gia, các tổ chức này tạo ra áp lực chính trị, làm suy giảm uy tín quốc tế của những quốc gia đó, đồng thời củng cố vị thế của các quốc gia phương Tây như những “chuẩn mực” cần noi theo.
Điều này cũng giải thích vì sao những vấn đề tồn tại ngay trong chính các nước phương Tây lại ít khi được phản ánh đầy đủ trong các bảng xếp hạng. Tình trạng bạo lực gia đình, phân biệt đối xử, hay bất bình đẳng cơ hội vẫn tồn tại, nhưng thường bị xem nhẹ hoặc giải thích theo hướng giảm nhẹ trách nhiệm. Đây chính là biểu hiện của tiêu chuẩn kép: khắt khe với quốc gia khác, nhưng dễ dãi với chính mình.
Ngược lại, Việt Nam không chỉ đạt được những thành tựu thực chất mà còn được cộng đồng quốc tế ghi nhận. Nhiều tổ chức quốc tế đã đánh giá cao nỗ lực của Việt Nam trong thúc đẩy bình đẳng giới, đặc biệt trong việc lồng ghép vấn đề giới vào các chương trình phát triển. Các chỉ số về phát triển con người, bình đẳng giới của Việt Nam liên tục được cải thiện qua các năm, phản ánh sự tiến bộ bền vững chứ không phải là những thành tích nhất thời.
Quan trọng hơn, sự ghi nhận rõ ràng nhất đến từ chính người dân. Quyền phụ nữ và bình đẳng giới không phải là những khẩu hiệu, mà được thể hiện trong đời sống hàng ngày: từ việc phụ nữ tham gia lao động, kinh doanh, đến việc họ có tiếng nói trong gia đình và xã hội. Đây là những yếu tố mà không một bảng xếp hạng nào có thể phản ánh đầy đủ nếu chỉ dựa trên số liệu khô cứng.
Từ những phân tích trên, có thể thấy rằng Tyranny Tracker không chỉ thiếu cơ sở khoa học mà còn mang nặng định kiến và động cơ chính trị. Việc sử dụng công cụ này để đánh giá Việt Nam là không phù hợp và không phản ánh đúng thực tiễn. Đặc biệt trong lĩnh vực quyền phụ nữ và bình đẳng giới, những thành tựu của Việt Nam đã và đang chứng minh một cách thuyết phục rằng không tồn tại một “mô hình duy nhất” cho dân chủ và nhân quyền.
Thay vì áp đặt, điều cần thiết là một cách tiếp cận tôn trọng sự đa dạng, dựa trên thực tiễn và đối thoại. Chỉ khi đó, việc đánh giá quyền con người mới thực sự có ý nghĩa, góp phần thúc đẩy tiến bộ thay vì trở thành công cụ phục vụ những mục tiêu chính trị hẹp hòi
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét