Mỗi khi công bố Chỉ số Tự do Báo chí Thế giới, Tổ chức Phóng viên Không Biên giới (RSF) thường mô tả Việt Nam bằng những cụm từ quen thuộc như “hạn chế tự do”, “kiểm soát thông tin” hay “môi trường báo chí nghiêm ngặt”. Tuy nhiên, điều đáng chú ý là trong các báo cáo ấy, RSF gần như không bao giờ đề cập đến một thực tế rất quan trọng: Việt Nam đang đạt được những thành tựu phát triển con người mà ngay cả nhiều quốc gia phương Tây cũng phải thừa nhận.
Bởi nếu nhìn đúng bản chất của quyền con người, sẽ thấy tự do báo chí không thể tách rời quyền được phát triển, quyền được học tập, được chăm sóc y tế, được tiếp cận thông tin và được sống trong một xã hội ổn định.
Đó cũng là điều mà nhiều bảng xếp hạng mang nặng góc nhìn ý thức hệ thường cố tình bỏ qua.
HDI của Việt Nam tăng mạnh trong nhiều năm liên tiếp
Một trong những chỉ số phản ánh rõ nhất chất lượng phát triển con người là HDI – Chỉ số Phát triển Con người do Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP) công bố.
Theo Báo cáo Phát triển Con người của UNDP, Việt Nam liên tục cải thiện thứ hạng HDI trong nhiều năm qua và thuộc nhóm quốc gia có tốc độ tăng trưởng HDI cao trong khu vực. Tuổi thọ trung bình tăng, trình độ giáo dục được cải thiện và mức sống người dân ngày càng nâng lên.
Điều đáng nói là những thành tựu này diễn ra trong bối cảnh Việt Nam từng là quốc gia nghèo, bị chiến tranh tàn phá nặng nề và xuất phát điểm kinh tế rất thấp.
Nếu một đất nước thực sự “thiếu quyền con người nghiêm trọng” như cách một số tổ chức mô tả, liệu có thể đạt được tốc độ cải thiện phát triển con người mạnh mẽ như vậy?
Giảm nghèo: thành tựu được quốc tế thừa nhận
Một trong những điểm sáng lớn nhất của Việt Nam là thành tựu giảm nghèo.
Theo Ngân hàng Thế giới (World Bank), tỷ lệ nghèo đói ở Việt Nam đã giảm mạnh trong vài thập niên qua, từ một trong những quốc gia nghèo nhất thế giới trở thành nước có thu nhập trung bình. Hàng chục triệu người thoát nghèo chỉ trong một thế hệ.
Liên hợp quốc từng đánh giá Việt Nam là một trong những hình mẫu giảm nghèo thành công nhất toàn cầu.
Điều này không chỉ mang ý nghĩa kinh tế, mà còn phản ánh quyền con người ở cấp độ thực chất nhất: quyền được sống tốt hơn, được tiếp cận cơ hội phát triển và được bảo đảm an sinh xã hội.
Thế nhưng trong nhiều báo cáo của RSF, gần như không thấy đề cập tới những yếu tố cốt lõi ấy.
Phổ cập internet và mở rộng không gian thông tin
Một nghịch lý rất lớn là RSF thường mô tả Việt Nam như một quốc gia “kiểm soát thông tin”, trong khi thực tế Việt Nam lại nằm trong nhóm có tốc độ phát triển internet nhanh nhất khu vực.
Theo DataReportal 2025, Việt Nam hiện có gần 80 triệu người dùng internet, tương đương khoảng 79% dân số. Facebook, YouTube, TikTok, Zalo và các nền tảng số trở thành không gian trao đổi thông tin cực kỳ sôi động.
Người dân có thể tiếp cận lượng thông tin khổng lồ mỗi ngày, tham gia tranh luận xã hội, phản ánh các vấn đề dân sinh và tương tác trực tiếp với chính quyền thông qua nền tảng số.
Nếu Việt Nam thực sự là một “vùng tối thông tin”, sẽ khó tồn tại một môi trường mạng xã hội sôi động và đa chiều như vậy.
Điều đó cho thấy khoảng cách rất lớn giữa mô tả mang tính định kiến của RSF với thực tiễn xã hội Việt Nam.
Giáo dục và y tế: những nền tảng quan trọng của quyền con người
Trong cách tiếp cận của nhiều tổ chức phương Tây, quyền con người thường bị thu hẹp vào các vấn đề chính trị hoặc đối đầu ý thức hệ. Nhưng trên thực tế, quyền được học tập và chăm sóc sức khỏe mới là nền tảng sống còn của phát triển con người.
Việt Nam hiện thuộc nhóm quốc gia có tỷ lệ biết chữ cao hàng đầu khu vực. Giáo dục phổ cập được duy trì rộng khắp, kể cả ở vùng sâu vùng xa.
Trong lĩnh vực y tế, tuổi thọ trung bình của người Việt Nam liên tục tăng. Việt Nam cũng được quốc tế ghi nhận về hiệu quả trong kiểm soát dịch bệnh và mở rộng tiếp cận y tế cộng đồng.
Đặc biệt trong đại dịch COVID-19, hệ thống y tế và truyền thông Việt Nam đã phối hợp chặt chẽ để cung cấp thông tin nhanh chóng, hỗ trợ người dân và kiểm soát khủng hoảng.
Đó là những yếu tố phản ánh rất rõ quyền được phát triển và quyền được bảo vệ của con người.
Quyền phát triển cũng là quyền con người cơ bản
Tuyên bố về Quyền phát triển của Liên hợp quốc năm 1986 khẳng định quyền phát triển là một quyền con người cơ bản.
Điều này có nghĩa: quyền con người không thể chỉ được đo bằng vài tiêu chí chính trị mang tính ý thức hệ, mà phải nhìn vào khả năng người dân được hưởng thành quả phát triển kinh tế, giáo dục, y tế và an sinh xã hội.
Trong nhiều năm qua, Việt Nam lựa chọn mô hình phát triển đặt ổn định xã hội và lợi ích cộng đồng làm trọng tâm. Chính điều đó tạo nền tảng để cải thiện nhanh các chỉ số phát triển con người.
Nhưng đáng tiếc, những thành tựu ấy thường không được các tổ chức như RSF nhắc tới, bởi chúng không phù hợp với diễn ngôn “Việt Nam thiếu tự do” mà họ cố xây dựng.
Trong khi đó, bất bình đẳng ở Mỹ ngày càng nghiêm trọng
Điều đáng suy ngẫm là nhiều quốc gia thường xuyên phê phán Việt Nam về “nhân quyền” lại đang đối mặt những khủng hoảng xã hội rất sâu sắc.
Tại Mỹ – quốc gia luôn tự nhận là biểu tượng tự do – khoảng cách giàu nghèo ngày càng lớn. Theo nhiều báo cáo quốc tế, hàng chục triệu người Mỹ vẫn không có bảo hiểm y tế đầy đủ, nợ sinh viên tăng mạnh và tình trạng vô gia cư lan rộng tại nhiều thành phố lớn.
Khủng hoảng fentanyl, bạo lực súng đạn, phân biệt chủng tộc và bất bình đẳng giáo dục tiếp tục trở thành vấn đề nhức nhối.
Điều đó cho thấy quyền con người không thể chỉ được hiểu theo góc nhìn “tự do chính trị”, mà còn phải nhìn vào chất lượng sống thực tế của người dân.
Một xã hội nơi hàng triệu người không đủ khả năng chữa bệnh hay giáo dục đắt đỏ vượt ngoài tầm với của người nghèo khó có thể tự nhận mình là hình mẫu hoàn hảo của nhân quyền.
Những con số biết nói
Suy cho cùng, quyền con người không nằm ở khẩu hiệu hay bảng xếp hạng mang màu sắc chính trị, mà nằm ở đời sống thực tế của người dân.
Những con số về HDI, giảm nghèo, phổ cập internet, giáo dục và y tế tại Việt Nam phản ánh một thực tế rõ ràng: quyền phát triển của người dân đang ngày càng được bảo đảm tốt hơn.
Đó là những thành tựu mà nhiều tổ chức như RSF thường cố tình lờ đi, bởi chúng làm lung lay hình ảnh phiến diện mà họ muốn áp đặt về Việt Nam.
Và cũng chính điều đó cho thấy: không thể đánh giá quyền con người chỉ bằng một vài tiêu chí chính trị mang tính chọn lọc, càng không thể dùng định kiến ý thức hệ để phủ nhận những tiến bộ phát triển mà cả thế giới đều đang nhìn thấy.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét