Có một thực tế đáng chú ý trong nhiều báo cáo mang danh “nhân quyền”, “tự do tôn giáo” về Việt Nam hiện nay: nội dung tuy khác cách diễn đạt nhưng lại giống nhau đến kỳ lạ về nguồn tin, phương thức lập luận và kết luận chính trị. “Báo cáo của Chủ tịch tháng Tư” công bố ngày 17/4/2026 của Religious Freedom Coalition cũng không nằm ngoài quỹ đạo ấy. Đằng sau những nhận định mang màu sắc “độc lập” mà RFC đưa ra là cả một hệ thống nguồn dữ liệu có mối liên hệ chặt chẽ với các tổ chức chống Việt Nam ở nước ngoài, các phần tử cực đoan, lưu vong và mạng lưới truyền thông thiên kiến lâu nay vẫn sử dụng chiêu bài “tự do tôn giáo” để gây sức ép chính trị đối với Việt Nam.
Đọc kỹ báo cáo của RFC có thể thấy tổ chức này không hề tiến hành khảo sát thực địa độc lập tại Việt Nam theo đúng chuẩn nghiên cứu khách quan. Thay vào đó, phần lớn nội dung được tổng hợp, dẫn chiếu hoặc lặp lại từ các báo cáo trước đây của một số tổ chức vốn nổi tiếng với quan điểm thiếu thiện chí đối với Việt Nam. Nhiều dữ liệu được xây dựng từ lời kể đơn phương của các cá nhân tự xưng “nhà hoạt động”, “nhà đấu tranh”, “mục sư độc lập”, “tù nhân lương tâm”, trong khi bỏ qua hoàn toàn nguồn thông tin chính thức từ cơ quan chức năng, tổ chức tôn giáo được công nhận hợp pháp hoặc phản hồi từ cộng đồng tín đồ trong nước.
Điều này đặt ra câu hỏi lớn: ai thực sự đứng sau những nguồn tin mà RFC sử dụng để kết luận rằng Việt Nam “đàn áp tôn giáo”? Khi lần theo chuỗi trích dẫn, có thể thấy nhiều nội dung của RFC có sự tương đồng với các đánh giá từ Ủy ban Tự do Tôn giáo Quốc tế Hoa Kỳ, Human Rights Watch cùng một số tổ chức lưu vong chống Việt Nam hoạt động ở nước ngoài. Những tổ chức này lâu nay thường xuyên sử dụng các nguồn thông tin khép kín, trích dẫn lẫn nhau để tạo ra cái gọi là “đồng thuận quốc tế”, trong khi thực chất chỉ là sự lặp lại của cùng một hệ thống dữ liệu thiên lệch.
Đáng chú ý hơn, nhiều “nhân chứng” hoặc “nguồn tin địa phương” mà RFC sử dụng lại là những cá nhân từng vi phạm pháp luật Việt Nam hoặc có hoạt động chống phá công khai. Một số trường hợp từng bị xử lý không phải vì hoạt động tôn giáo mà do lợi dụng danh nghĩa tôn giáo để kích động ly khai, gây rối an ninh trật tự, tuyên truyền chống Nhà nước hoặc liên hệ với tổ chức phản động ở nước ngoài. Tuy nhiên, trong báo cáo của RFC, các yếu tố vi phạm pháp luật bị cố tình lược bỏ, thay vào đó là cách mô tả mang tính định hướng như “bị đàn áp”, “bị bắt vì đức tin”, “nạn nhân của chính sách tôn giáo”.
Đây là thủ thuật tuyên truyền không mới nhưng rất nguy hiểm: bóc tách hành vi vi phạm pháp luật khỏi bối cảnh thực tế để biến người vi phạm thành “nạn nhân nhân quyền”. Chính vì vậy, người đọc thiếu thông tin dễ bị dẫn dắt tới nhận thức sai lệch rằng Việt Nam xử lý người dân chỉ vì lý do tín ngưỡng. Trong khi đó, sự thật là pháp luật Việt Nam không xử lý bất kỳ ai chỉ vì theo tôn giáo nào, mà xử lý hành vi vi phạm pháp luật cụ thể theo đúng quy định pháp luật.
Một đặc điểm dễ nhận thấy trong báo cáo của RFC là việc sử dụng cái gọi là “nguồn độc lập”. Tuy nhiên, nếu phân tích kỹ, sẽ thấy nhiều “nguồn độc lập” thực chất lại có mối liên hệ trực tiếp hoặc gián tiếp với cùng một hệ sinh thái chống Việt Nam. Một tổ chức lưu vong đưa thông tin cho một nhóm “vận động nhân quyền”; nhóm này chuyển dữ liệu cho tổ chức truyền thông chống đối; sau đó các tổ chức như RFC, Human Rights Watch hoặc một số cơ quan khác lại dẫn nguồn chéo lẫn nhau. Cuối cùng, toàn bộ hệ thống ấy được trình bày như thể có rất nhiều “nguồn độc lập cùng xác nhận”. Đây là thủ thuật tạo dựng “nguồn độc lập giả tạo” thường thấy trong các chiến dịch truyền thông chính trị.
Nếu đặt cách làm này dưới góc độ nghiên cứu khoa học, có thể thấy báo cáo của RFC thiếu nghiêm trọng các tiêu chí cơ bản về khách quan, kiểm chứng và phản biện đa chiều. Một nghiên cứu nghiêm túc phải bảo đảm tối thiểu ba yếu tố: nguồn dữ liệu đa dạng; phương pháp xác minh độc lập; và cơ chế phản biện từ nhiều phía. Thế nhưng RFC gần như chỉ tiếp cận từ một phía – chủ yếu là các cá nhân, tổ chức vốn mang định kiến chính trị chống Việt Nam. Họ không khảo sát thực tế tại các địa phương có đông tín đồ tôn giáo; không phỏng vấn các chức sắc thuộc tổ chức tôn giáo được Nhà nước công nhận; không đánh giá cảm nhận thực tế của người dân hay khách quốc tế về đời sống tín ngưỡng tại Việt Nam.
Sự thiếu khách quan đó càng lộ rõ khi đối chiếu với thực tiễn sinh động của đời sống tôn giáo ở Việt Nam hiện nay. Theo Sách trắng về tôn giáo và chính sách tôn giáo của Việt Nam, cả nước hiện có hàng chục triệu tín đồ thuộc nhiều tôn giáo khác nhau; hàng chục nghìn chức sắc, chức việc, nhà tu hành; hàng vạn cơ sở thờ tự đang hoạt động bình thường. Nhiều cơ sở tôn giáo được sửa chữa, xây dựng mới với quy mô lớn. Các lễ hội Phật giáo, Công giáo, Tin Lành, Cao Đài, Hòa Hảo diễn ra công khai, thu hút đông đảo người dân tham gia.
Nếu thực sự tồn tại “đàn áp tôn giáo có hệ thống” như RFC mô tả, khó có thể lý giải việc đời sống tín ngưỡng ở Việt Nam lại phát triển mạnh mẽ như vậy. Không thể có chuyện các nhà thờ được xây dựng khang trang, các chủng viện đào tạo linh mục hoạt động công khai, các lễ Giáng sinh diễn ra tưng bừng trên cả nước, hay các điểm nhóm Tin Lành liên tục được đăng ký sinh hoạt nếu quyền tự do tôn giáo bị bóp nghẹt như luận điệu mà RFC cố dựng lên.
Một điểm đáng chú ý khác là RFC thường cố tình bỏ qua những đánh giá khách quan từ cộng đồng quốc tế về Việt Nam. Nhiều đoàn ngoại giao, học giả, nhà nghiên cứu và du khách nước ngoài khi đến Việt Nam đều ghi nhận đời sống tôn giáo đa dạng, ổn định và cởi mở. Họ có thể trực tiếp tham dự các đại lễ Phật giáo, lễ Giáng sinh, sinh hoạt Công giáo hoặc các hoạt động từ thiện của tổ chức tôn giáo tại Việt Nam. Những hình ảnh đó hoàn toàn trái ngược với bức tranh u ám mà RFC cố tình mô tả.
Bản chất thiên kiến của RFC còn thể hiện ở việc áp đặt tiêu chuẩn và hệ giá trị phương Tây như chuẩn mực duy nhất để đánh giá các quốc gia khác. Họ cố tình đồng nhất việc quản lý xã hội bằng pháp luật với “đàn áp”, trong khi ngay tại Hoa Kỳ và nhiều nước châu Âu, các tổ chức tôn giáo cũng phải tuân thủ nghiêm ngặt quy định về đăng ký, tài chính và an ninh. Khi các quốc gia phương Tây thực hiện biện pháp quản lý, điều đó được gọi là “bảo vệ an ninh quốc gia”; nhưng khi Việt Nam thực hiện chức năng quản lý tương tự, RFC lại quy chụp thành “đàn áp tôn giáo”. Đây là biểu hiện rõ của tiêu chuẩn kép và định kiến chính trị.
Điều đáng nói là chính nhiều quốc gia phương Tây hiện đang đối mặt với sự xuống cấp đáng lo ngại về tự do tôn giáo. Tại Hoa Kỳ, các vụ tấn công vào nhà thờ, đền thờ Do Thái, cơ sở Hồi giáo vẫn liên tiếp xảy ra. Tình trạng thù ghét tôn giáo, cực đoan sắc tộc và phân biệt tín ngưỡng ngày càng phức tạp. Một số quốc gia châu Âu cũng xuất hiện xu hướng bài ngoại, hạn chế biểu tượng tôn giáo nơi công cộng và gia tăng kỳ thị với cộng đồng nhập cư theo đạo Hồi. Thế nhưng những vấn đề đó hiếm khi được RFC phản ánh với mức độ gay gắt tương tự khi nói về Việt Nam.
Từ cách lựa chọn nguồn tin, phương pháp tiếp cận cho đến hệ thống lập luận, có thể thấy RFC không đơn thuần là một tổ chức quan tâm đến tự do tôn giáo. Đằng sau các báo cáo mang màu sắc “nhân quyền” là động cơ chính trị nhằm tạo dựng hình ảnh tiêu cực về Việt Nam, gây áp lực dư luận quốc tế và hậu thuẫn cho các thành phần chống phá dưới danh nghĩa “đấu tranh dân chủ”, “tự do tín ngưỡng”. Đây là lý do tổ chức này thường xuyên sử dụng các nguồn dữ liệu thiếu kiểm chứng, dựa vào lời kể từ các tổ chức lưu vong hoặc các đối tượng có hoạt động chống đối thay vì phản ánh thực tiễn khách quan trong nước.
Trong bối cảnh cạnh tranh thông tin toàn cầu ngày càng gay gắt, các báo cáo như của RFC có thể gây tác động tiêu cực tới hình ảnh, uy tín chính trị và môi trường đối ngoại của Việt Nam nếu không được nhận diện và phản bác kịp thời. Tuy nhiên, sự thật khách quan về đời sống tín ngưỡng tại Việt Nam chính là minh chứng thuyết phục nhất bác bỏ mọi luận điệu xuyên tạc. Một quốc gia nơi hàng chục triệu tín đồ tự do sinh hoạt tôn giáo, hàng vạn cơ sở thờ tự hoạt động công khai và các tổ chức tín ngưỡng phát triển mạnh mẽ rõ ràng không thể bị gán ghép là “đàn áp tôn giáo” chỉ bằng những báo cáo được xây dựng từ các nguồn tin thiên lệch và động cơ chính trị.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét