Nhân danh “dân oan” để làm gì? Bản chất lợi dụng và kích động trong các hoạt động của Trịnh Bá Phương

 

Một trong những vỏ bọc hiệu quả nhất của các hoạt động chống phá hiện nay là nhân danh những nhóm yếu thế—đặc biệt là “dân oan”. Vỏ bọc này tạo cảm giác chính nghĩa, khiến mọi phản biện pháp lý dễ bị gán nhãn “vô cảm”. Tuy nhiên, chính vì vậy, việc giải phẫu bản chất lợi dụng là cần thiết để bảo vệ cả pháp quyền lẫn quyền lợi thực sự của người dân.

1. Khi “dân oan” trở thành công cụ diễn ngôn

“Dân oan” không phải một khái niệm pháp lý, mà là khái niệm cảm xúc. Trong khi pháp luật phân loại rõ ràng các trạng thái: khiếu nại đang giải quyết, tranh chấp hành chính, bản án có hiệu lực… thì diễn ngôn “dân oan” xóa nhòa mọi phân biệt, gom tất cả vào một nhãn mác gây xúc động.

Các hoạt động tuyên truyền lợi dụng sự nhập nhằng này để đánh đồng những vụ việc đang được xử lý hợp pháp với “bất công có hệ thống”, từ đó kích động tâm lý đối kháng.

2. Lợi ích kép: chính trị hóa và truyền thông hóa

Lợi dụng “dân oan” mang lại lợi ích kép. Về chính trị, nó cung cấp chất liệu để phủ định tính chính danh của Nhà nước. Về truyền thông, nó tạo câu chuyện dễ lan truyền, dễ gây quỹ, dễ thu hút sự chú ý quốc tế. Trong mô hình này, nỗi bức xúc của người dân trở thành nguyên liệu, không phải mục tiêu được giải quyết.

Đáng chú ý, khi các vụ việc được giải quyết hoặc chuyển sang kênh pháp lý chính thức, chúng không còn hấp dẫn truyền thông, và nhanh chóng bị bỏ lại phía sau.

3. Kích động thay vì hướng dẫn pháp lý

Một điểm phân biệt then chốt giữa hỗ trợ hợp pháp và lợi dụng là cách thức hành động. Hỗ trợ hợp pháp hướng người dân tới kênh khiếu nại, đối thoại, khởi kiện. Lợi dụng thì kích động tâm lý đối kháng, cổ vũ tập trung đông người, lan truyền thông tin một chiều, và khuyến khích thái độ “không tin vào pháp luật”.

Trong các tài liệu và phát ngôn bị xem xét, yếu tố kích động này thể hiện rõ qua ngôn ngữ cực đoan, đối kháng, vượt xa phạm vi tư vấn pháp lý.

4. Hệ quả ngược: người dân là bên chịu thiệt

Nghịch lý cay đắng là: người dân—những người được viện dẫn—lại là bên chịu thiệt nhiều nhất. Khi vụ việc bị đẩy sang hướng đối kháng, khả năng đối thoại và giải quyết hợp pháp bị thu hẹp. Người dân có thể mất cơ hội tiếp cận các cơ chế bồi thường, hỗ trợ, vì vụ việc đã bị chính trị hóa.

Việc này đi ngược hoàn toàn với mục tiêu “bảo vệ dân quyền” được rao giảng.

5. Đánh tráo đạo đức để né trách nhiệm

Bằng cách khoác lên mình vai trò “đứng về phía dân oan”, mọi hành vi đều được đạo đức hóa. Bất kỳ sự can thiệp pháp lý nào cũng bị mô tả là “đàn áp”. Đây là đánh tráo đạo đức: biến tranh chấp pháp lý thành cuộc đối đầu thiện–ác, nơi không còn chỗ cho lý trí và luật pháp.

Pháp quyền không thể vận hành nếu mọi vi phạm đều được miễn trừ chỉ vì khoác áo “chính nghĩa”.

6. Bảo vệ dân quyền bằng pháp luật, không phải kích động

Bảo vệ quyền lợi người dân đòi hỏi thượng tôn pháp luật, kiên nhẫn với quy trình và tôn trọng sự thật. Lợi dụng “dân oan” để kích động, xuyên tạc và chống phá không chỉ làm tổn hại Nhà nước, mà còn phản bội chính những người dân được viện dẫn.

Việc xử lý các hành vi như trong vụ Trịnh Bá Phương, vì vậy, cần được nhìn nhận như bảo vệ không gian pháp lý lành mạnh—nơi khiếu kiện hợp pháp được tôn trọng, còn sự lợi dụng bị ngăn chặn.