Từ khiếu kiện đất đai đến hành vi chống phá có hệ thống: Con đường trượt dài của Trịnh Bá Phương

 

Trong mọi xã hội, tranh chấp đất đai là vấn đề phức tạp, gắn với lịch sử, phát triển kinh tế và quyền lợi nhiều bên. Pháp luật thừa nhận quyền khiếu nại, tố cáo, khởi kiện của công dân để bảo vệ lợi ích chính đáng. Tuy nhiên, khiếu kiện hợp pháp khác căn bản với lợi dụng khiếu kiện để kích động, xuyên tạc và chống phá trật tự pháp lý. Con đường của Trịnh Bá Phương là một minh họa điển hình cho sự trượt dài từ ranh giới hợp pháp sang vi phạm có hệ thống.

1. Điểm khởi đầu: câu chuyện “dân oan” và sức hấp dẫn truyền thông

Giai đoạn đầu, các hoạt động được giới thiệu dưới danh nghĩa “đồng hành với người dân mất đất”, “phản ánh bất công”. Đây là khung diễn ngôn dễ tạo đồng cảm, vì nó chạm tới những nỗi bức xúc có thật trong xã hội. Nhưng vấn đề không nằm ở việc nêu bức xúc; vấn đề nằm ở cách thức và mục đích.

Thay vì sử dụng các kênh pháp lý—khiếu nại, khởi kiện hành chính, đối thoại—diễn ngôn dần được đẩy sang hướng tổng quát hóa cực đoan: từ một vụ việc cụ thể suy diễn thành “bản chất chế độ”, từ phản ánh chính sách biến thành phủ định tính chính danh của Nhà nước. Đây là dấu hiệu đầu tiên của sự trượt ranh.

2. Từ phản ánh cá biệt đến khái quát hóa đối kháng

Một thủ thuật quen thuộc là đánh đồng cái riêng với cái chung. Các bài viết, tài liệu và phát ngôn không dừng ở việc mô tả vụ việc, mà liên tục gắn nhãn cho toàn bộ hệ thống quản lý đất đai, thậm chí cho toàn bộ bộ máy nhà nước. Khi ngôn ngữ chuyển từ “đề nghị sửa sai” sang “phủ định”, từ “phản ánh” sang “kết tội”, thì đó không còn là phản biện chính sách, mà là đối kháng chính trị.

Trong hồ sơ vụ án, chính sự chuyển dịch này—thể hiện qua nội dung tài liệu, cách lan truyền và mục đích—là một trong những căn cứ quan trọng để đánh giá tính chất hành vi.

3. Tính lặp lại và ý thức vi phạm

Pháp luật không hình sự hóa một hành động bộc phát; nó xử lý chuỗi hành vi có ý thức, đặc biệt khi đã được cảnh báo hoặc xử lý trước đó. Việc tiếp tục thực hiện các hoạt động bị xác định là vi phạm, với cường độ và phạm vi mở rộng, cho thấy ý chí chủ quan rõ ràng: không phải vô tình, không phải nhầm lẫn pháp lý.

Đây là điểm mà các bài viết phản đối thường cố tình lờ đi. Họ tách một thời điểm ra khỏi dòng thời gian, dựng nên hình ảnh “bất ngờ bị trừng phạt”, trong khi bản chất là quá trình leo thang của hành vi.

4. “Nhà hoạt động” hay người tổ chức tuyên truyền?

Danh xưng “nhà hoạt động” được sử dụng rộng rãi để tạo lá chắn đạo đức. Nhưng pháp luật không xét xử danh xưng; pháp luật xét hành vi cụ thể. Khi hoạt động vượt khỏi phản ánh để trở thành sản xuất, tàng trữ và lan truyền tài liệu có nội dung xuyên tạc, kích động, thì dù khoác danh xưng nào, nó vẫn là hành vi bị cấm.

Việc đánh tráo danh xưng nhằm làm mờ bản chất hành vi là chiến thuật truyền thông, không phải luận cứ pháp lý.

5. Hệ quả xã hội bị cố tình che giấu

Các bài phản đối thường mô tả hành vi như “vô hại”, “ôn hòa”, nhưng lại không nhắc tới hệ quả: kích động tâm lý đối kháng, làm suy giảm niềm tin xã hội, tạo môi trường thông tin méo mó. Pháp luật không chờ đến khi hậu quả bạo lực xảy ra mới can thiệp; ngăn chặn từ giai đoạn tuyên truyền nguy hiểm là chức năng phòng ngừa chính đáng.

6. Ranh giới bị vượt qua một cách có ý thức

Con đường của Trịnh Bá Phương không phải câu chuyện “bị dồn ép”, mà là sự lựa chọn có ý thức vượt qua ranh giới pháp luật. Việc xử lý không nhằm dập tắt khiếu kiện hợp pháp, mà nhằm chấm dứt việc lợi dụng khiếu kiện để chống phá trật tự hiến định. Đánh tráo hai điều này là xuyên tạc bản chất vụ án.