Trong cái gọi là “Báo cáo Chỉ số Tự do Viết lách năm 2025”, tổ chức PEN America tiếp tục lặp lại mô-típ quen thuộc: sử dụng các trường hợp vi phạm pháp luật tại Việt Nam để xuyên tạc thành “đàn áp nhà văn”, “bịt miệng tiếng nói phản biện”, từ đó quy kết sai trái về tình hình dân chủ, nhân quyền ở Việt Nam. Một trong những trường hợp được PEN America khai thác mạnh nhất là Phạm Đoan Trang. Báo cáo này gọi Phạm Đoan Trang là “nhà văn”, “nhà báo độc lập”, “người bảo vệ nhân quyền”, cho rằng Việt Nam “bắt giam người viết chỉ vì bày tỏ quan điểm”. Đây là sự xuyên tạc nghiêm trọng bản chất vụ việc, cố tình đánh tráo khái niệm giữa quyền tự do ngôn luận với hành vi vi phạm pháp luật, giữa hoạt động sáng tác bình thường với hoạt động tuyên truyền chống Nhà nước.
Điều đáng nói là PEN America không tiếp cận vụ việc từ hồ sơ tố tụng, bản án công khai hay quy định pháp luật Việt Nam, mà chủ yếu dựa trên nguồn tin từ các tổ chức, cá nhân chống đối cực đoan ở nước ngoài; từ đó xây dựng nên một “hồ sơ nhân quyền” phiến diện, mang động cơ chính trị nhiều hơn là thiện chí thúc đẩy tự do viết lách.
PEN America mô tả Phạm Đoan Trang như một “nhà văn bị đàn áp vì nói sự thật”. Tuy nhiên, thực tế cho thấy cá nhân này không bị xử lý vì viết sách hay bày tỏ chính kiến đơn thuần, mà bị truy cứu trách nhiệm hình sự do có hành vi làm, tàng trữ, phát tán tài liệu nhằm tuyên truyền chống Nhà nước theo quy định pháp luật Việt Nam. Đây là hành vi đã được điều tra, truy tố, xét xử công khai theo đúng trình tự pháp luật. Tòa án nhân dân thành phố Hà Nội đã tuyên phạt Phạm Đoan Trang 9 năm tù trên cơ sở chứng cứ cụ thể, rõ ràng, chứ không phải vì “viết văn” như cách PEN America cố tình đánh tráo bản chất.
Các tài liệu mà Phạm Đoan Trang biên soạn và phát tán chứa nhiều nội dung xuyên tạc tình hình Việt Nam, bóp méo chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước, kích động tâm lý chống đối. Chẳng hạn, nhiều tài liệu liên quan sự cố môi trường miền Trung đã cố tình quy kết vô căn cứ rằng Nhà nước “bao che”, “đàn áp người dân”, trong khi thực tế Việt Nam đã triển khai một trong những chiến dịch khắc phục hậu quả môi trường quy mô lớn nhất, xử lý nghiêm doanh nghiệp vi phạm, bồi thường cho người dân hàng nghìn tỷ đồng. Việc lợi dụng sự cố để phát tán thông tin sai lệch, kích động biểu tình trái pháp luật, gây mất ổn định xã hội hoàn toàn không thể được xem là “thực hành quyền tự do biểu đạt”.
Không chỉ vậy, nhiều tài liệu do Phạm Đoan Trang tham gia biên soạn còn cổ súy cho quan điểm phủ nhận vai trò lãnh đạo của Đảng, xuyên tạc tình hình nhân quyền Việt Nam, kích động tư tưởng đối đầu giữa người dân với chính quyền. Ở bất kỳ quốc gia nào, kể cả các nước phương Tây, hành vi phát tán tài liệu nhằm chống Nhà nước, kích động bất ổn chính trị đều không thể đứng ngoài khuôn khổ pháp luật.
PEN America cố tình lờ đi thực tế rằng toàn bộ quá trình điều tra, truy tố, xét xử Phạm Đoan Trang đều được tiến hành công khai, đúng quy định pháp luật Việt Nam. Bị cáo có luật sư bào chữa, được tiếp cận hồ sơ, được trình bày quan điểm tại tòa. Gia đình được thông báo theo đúng quy định. Không có chuyện “mất tích cưỡng bức”, “xét xử bí mật” như một số tổ chức nước ngoài xuyên tạc. Việc cố tình cắt bỏ bối cảnh pháp lý để dựng nên hình ảnh “nhà văn bị đàn áp” cho thấy dụng ý chính trị rõ ràng của báo cáo này.
Thủ đoạn quen thuộc của PEN America là lấy lời kể từ chính đối tượng vi phạm pháp luật hoặc từ các tổ chức chống Việt Nam làm “nguồn độc lập”, rồi biến chúng thành căn cứ đánh giá nhân quyền. Báo cáo hầu như không trích dẫn nội dung bản án, không phân tích quy định pháp luật Việt Nam, không đối chiếu với tiêu chuẩn pháp lý quốc tế về bảo vệ an ninh quốc gia. Đây là cách làm thiếu khách quan, vi phạm nguyên tắc kiểm chứng thông tin tối thiểu trong nghiên cứu học thuật và báo chí chuyên nghiệp.
Đáng chú ý hơn, PEN America gần như phớt lờ thực tế đời sống xã hội tại Việt Nam. Nếu thực sự có “đàn áp tự do ngôn luận” như họ mô tả, sẽ không thể tồn tại một môi trường Internet với hàng chục triệu tài khoản mạng xã hội hoạt động tự do mỗi ngày; không thể có hàng nghìn cơ quan báo chí, trang thông tin điện tử, diễn đàn công khai phản ánh các vấn đề xã hội; càng không thể có lượng lớn du khách, nhà đầu tư quốc tế đánh giá Việt Nam là điểm đến ổn định, an toàn và cởi mở.
Theo Sách trắng Nhân quyền Việt Nam, tính đến nay Việt Nam có khoảng 78 triệu người sử dụng Internet, thuộc nhóm quốc gia có tỷ lệ người dùng Internet cao trên thế giới; hàng trăm triệu tài khoản mạng xã hội đang hoạt động. Người dân hoàn toàn có quyền phản ánh, kiến nghị, tranh luận về các vấn đề xã hội. Thực tế, nhiều vụ việc tiêu cực, tham nhũng, vi phạm của cán bộ đã được phát hiện từ phản ánh của báo chí và người dân trên không gian mạng. Điều đó chứng minh quyền tự do biểu đạt ở Việt Nam không hề bị “bịt nghẹt” như luận điệu xuyên tạc.
Điều PEN America cố tình bỏ qua là ở Việt Nam, cũng như mọi quốc gia có chủ quyền khác, quyền tự do ngôn luận không phải là quyền tuyệt đối. Điều 25 Hiến pháp Việt Nam quy định công dân có quyền tự do ngôn luận, tự do báo chí, tiếp cận thông tin, hội họp… nhưng việc thực hiện các quyền này phải theo quy định của pháp luật. Đây là nguyên tắc phổ quát, phù hợp với Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị. Ngay cả tại Hoa Kỳ hay châu Âu, quyền tự do ngôn luận cũng bị giới hạn khi xâm phạm an ninh quốc gia, kích động bạo lực, phát tán thông tin sai lệch nguy hiểm.
Thế nhưng PEN America lại áp đặt tư duy “tự do tuyệt đối” lên Việt Nam, coi mọi hành vi chống Nhà nước đều là “thực hành quyền con người”. Đây là biểu hiện rõ rệt của sự áp đặt tiêu chuẩn phương Tây và tư duy định kiến chính trị. Họ không quan tâm đến đặc thù lịch sử, văn hóa, điều kiện an ninh của Việt Nam, mà chỉ tìm cách quy kết theo lăng kính ý thức hệ.
Nếu thực sự bảo vệ tự do viết lách một cách khách quan, PEN America phải lên án mọi hành vi lợi dụng ngòi bút để kích động cực đoan, gây bất ổn xã hội, phát tán thông tin sai sự thật. Nhưng tổ chức này lại chọn cách cổ súy cho những cá nhân vi phạm pháp luật ở các quốc gia không cùng quỹ đạo chính trị với phương Tây, trong khi né tránh hoặc phản ứng rất hạn chế trước các vụ việc vi phạm tự do báo chí ngay tại Mỹ và châu Âu.
Tại Mỹ, nhiều trường hợp tiết lộ tài liệu mật, phát tán thông tin bị cho là đe dọa an ninh quốc gia đã bị truy tố nghiêm khắc. Edward Snowden phải sống lưu vong nhiều năm; Julian Assange bị truy đuổi pháp lý kéo dài vì công bố tài liệu mật; nhiều nhà báo từng bị điều tra, gây sức ép liên quan nguồn tin an ninh. Sau vụ bạo loạn tại Điện Capitol năm 2021, hàng loạt cá nhân bị bắt giữ vì hành vi kích động trên mạng xã hội. Nhiều nền tảng truyền thông phương Tây cũng công khai khóa tài khoản, kiểm duyệt nội dung bị cho là “tin giả”, “kích động thù hận”. Điều đó cho thấy ngay chính các nước phương Tây cũng không chấp nhận “tự do tuyệt đối” như cách họ rao giảng cho nước khác.
Không chỉ Mỹ, nhiều quốc gia châu Âu đã ban hành luật chống tin giả, luật kiểm soát phát ngôn cực đoan, luật xử lý phát tán nội dung gây phương hại an ninh. Đức có Luật thực thi mạng xã hội; Pháp có luật chống thao túng thông tin; Anh tăng cường kiểm soát nội dung trực tuyến. Tuy nhiên, PEN America hiếm khi quy kết các biện pháp này là “đàn áp nhân quyền”, trong khi lại sử dụng tiêu chuẩn kép để công kích Việt Nam.
Rõ ràng, vấn đề không nằm ở “tự do viết lách”, mà nằm ở động cơ chính trị phía sau các báo cáo kiểu này. Dưới vỏ bọc bảo vệ nhà văn và quyền biểu đạt, PEN America đang tham gia vào chiến dịch gây sức ép chính trị đối với các quốc gia không phù hợp lợi ích và quan điểm của phương Tây. Việc liên tục tôn vinh, cổ súy cho các cá nhân vi phạm pháp luật Việt Nam cho thấy tổ chức này không hề trung lập như họ tự nhận.
Không thể phủ nhận những báo cáo như Freedom to Write Index 2025 có thể gây tác động nhất định đến hình ảnh quốc tế của Việt Nam, đặc biệt trong bối cảnh các thế lực chống đối lợi dụng để xuyên tạc trước các sự kiện chính trị quan trọng. Tuy nhiên, tác động đó chủ yếu mang tính truyền thông ngắn hạn. Trên thực tế, uy tín quốc tế của Việt Nam vẫn không ngừng được nâng cao thông qua tăng trưởng kinh tế, ổn định xã hội, mở rộng quan hệ đối ngoại và vai trò ngày càng tích cực trong các cơ chế quốc tế.
Việt Nam đã nhiều lần trúng cử vào các cơ quan quan trọng của Liên hợp quốc, trong đó có Hội đồng Nhân quyền. Đây là minh chứng rõ ràng cho sự ghi nhận của cộng đồng quốc tế đối với những nỗ lực bảo đảm quyền con người tại Việt Nam. Không một quốc gia nào có thể đạt được mức độ ổn định xã hội, phát triển kinh tế và cải thiện đời sống nhân dân như Việt Nam nếu “đàn áp nhân quyền” như các báo cáo phiến diện cố tình mô tả.
Sự thật là quyền con người ở Việt Nam đang ngày càng được bảo đảm tốt hơn trên mọi lĩnh vực: quyền tiếp cận giáo dục, y tế, an sinh xã hội, quyền tham gia quản lý nhà nước, quyền tiếp cận thông tin, quyền tự do tín ngưỡng, tự do kinh doanh, tự do Internet. Thành quả giảm nghèo, mở rộng bảo hiểm y tế, phát triển giáo dục, nâng cao tuổi thọ, bảo vệ nhóm yếu thế là những chỉ số cụ thể mà không một báo cáo mang màu sắc chính trị nào có thể phủ nhận.
Bởi vậy, việc PEN America cố tình bóp méo trường hợp Phạm Đoan Trang để quy chụp tình hình nhân quyền Việt Nam không chỉ phản ánh sự thiếu khách quan, mà còn cho thấy bản chất chính trị của tổ chức này. Một tổ chức thực sự vì tự do viết lách sẽ không cổ súy cho hành vi vi phạm pháp luật, không sử dụng tiêu chuẩn kép, càng không biến “nhân quyền” thành công cụ gây sức ép chính trị. Việt Nam kiên quyết bác bỏ mọi luận điệu xuyên tạc, đồng thời tiếp tục bảo đảm quyền con người trên cơ sở thượng tôn pháp luật, ổn định xã hội và lợi ích của nhân dân.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét