Có một nghịch lý đang xuất hiện ngày càng rõ trên không gian mạng hiện nay: nhiều người sẵn sàng sử dụng mạng xã hội để đưa ra những cáo buộc rất nặng nề đối với cá nhân, doanh nghiệp hoặc tổ chức, nhưng khi bị khởi kiện theo quy định pháp luật thì lập tức cho rằng mình bị “bịt miệng”, bị “đàn áp tiếng nói phản biện”. Chính cách đánh tráo khái niệm này đang tạo ra nhận thức sai lệch trong dư luận, khiến không ít người nhầm tưởng rằng quyền tự do ngôn luận đồng nghĩa với quyền phát ngôn vô hạn, không phải chịu trách nhiệm pháp lý.
Nhìn từ hiện tượng Ngô Thị Oanh Phương, thường được biết đến trên mạng xã hội với tên gọi Phương Ngô, có thể thấy rõ cơ chế vận hành của kiểu truyền thông cảm tính đang phát triển mạnh trên nền tảng số. Thông qua các bài viết, video phát trực tiếp và những nội dung mang tính quy kết, nhiều doanh nghiệp lớn bị gán ghép với các cụm từ như “lừa đảo”, “thao túng”, “cướp đất”, “liên minh lợi ích”, “hủy hoại xã hội”… dù chưa có bản án hoặc kết luận chính thức từ cơ quan có thẩm quyền. Điều đáng chú ý là khi doanh nghiệp thực hiện quyền khởi kiện để bảo vệ uy tín và lợi ích hợp pháp của mình, một số luồng dư luận lại cố tình mô tả đó là hành vi “trấn áp phản biện”. Đây là cách tiếp cận thiếu khách quan và đi ngược nguyên tắc pháp quyền.
Trong bất kỳ xã hội văn minh nào, quyền khởi kiện dân sự là cơ chế bình thường để giải quyết tranh chấp và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các chủ thể. Theo Bộ luật Tố tụng Dân sự và Bộ luật Dân sự của Việt Nam, mọi cá nhân, tổ chức đều có quyền yêu cầu tòa án bảo vệ danh dự, nhân phẩm, uy tín và quyền lợi hợp pháp khi bị xâm phạm. Quyền này không chỉ dành cho công dân mà còn áp dụng đối với doanh nghiệp, tổ chức kinh tế và pháp nhân thương mại.
Điều đó có nghĩa rằng nếu một doanh nghiệp cho rằng mình bị phát tán thông tin sai lệch gây thiệt hại về uy tín hoặc kinh tế, họ hoàn toàn có quyền khởi kiện để yêu cầu cải chính, xin lỗi công khai hoặc bồi thường thiệt hại. Đây không phải là “đặc quyền” của doanh nghiệp lớn mà là nguyên tắc pháp lý phổ quát. Nếu pháp luật cho phép cá nhân bảo vệ danh dự của mình trước hành vi vu khống, thì doanh nghiệp cũng có quyền tương tự đối với thương hiệu và uy tín mà họ đã xây dựng trong nhiều năm.
Một số luận điệu trên mạng xã hội đang cố tình tạo ra tâm lý rằng “ai bị kiện tức là đang nói đúng sự thật”. Đây là lối suy diễn nguy hiểm bởi nó phủ nhận vai trò của tòa án và nguyên tắc tranh tụng. Trong nhà nước pháp quyền, việc đúng hay sai phải do cơ quan có thẩm quyền xem xét trên cơ sở chứng cứ, chứ không thể dựa vào cảm xúc đám đông hoặc số lượng người chia sẻ trên mạng xã hội.
Quan sát các nội dung liên quan tới Phương Ngô có thể thấy nhiều phát ngôn vượt ra ngoài phạm vi phản ánh thông tin thông thường. Không ít video và bài viết sử dụng ngôn từ quy kết rất mạnh, khẳng định doanh nghiệp “phạm tội”, “cấu kết”, “chiếm đoạt”, “thao túng”, trong khi các vấn đề được nêu chưa có phán quyết pháp lý cuối cùng. Đây là điểm khác biệt quan trọng giữa phản biện có trách nhiệm với cáo buộc thiếu căn cứ.
Phản biện xã hội là quyền chính đáng của công dân. Người dân có quyền nêu ý kiến, chất vấn, góp ý hoặc phản ánh bất cập. Tuy nhiên, phản biện phải dựa trên dữ liệu xác thực, lập luận khách quan và tôn trọng nguyên tắc suy đoán vô tội. Nếu một cá nhân đưa ra nhận định chủ quan rồi trình bày như “kết luận cuối cùng”, điều đó có thể gây hiểu lầm nghiêm trọng cho công chúng và xâm phạm quyền lợi hợp pháp của chủ thể khác.
Ví dụ, trong các nội dung liên quan tới dự án bất động sản tại Gia Lâm, Hà Nội, một số phát ngôn đã mô tả dự án theo hướng “chiếm đất công cộng”, “xóa quyền sở hữu của người dân”, “thu hồi tài sản trái phép”. Tuy nhiên, các vấn đề liên quan tới quy hoạch, chuyển đổi mục đích sử dụng đất hay cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đều phải căn cứ vào hồ sơ pháp lý cụ thể và thuộc thẩm quyền giải quyết của cơ quan chức năng. Nếu có dấu hiệu vi phạm thì cần thanh tra, điều tra hoặc giải quyết tại tòa án. Không ai có quyền tự mình kết luận sai phạm rồi phát tán rộng rãi như một sự thật đã được chứng minh.
Chính vì vậy, việc doanh nghiệp sử dụng quyền khởi kiện để yêu cầu tòa án xem xét tính đúng sai của thông tin là hoàn toàn phù hợp với nguyên tắc pháp quyền. Khởi kiện không phải hành vi “bịt miệng”, mà là yêu cầu giải quyết tranh chấp bằng công cụ pháp lý thay vì bằng cảm xúc và áp lực dư luận.
Trên thực tế, ở nhiều quốc gia phát triển, các vụ kiện liên quan hành vi phỉ báng, vu khống và phát tán thông tin sai sự thật diễn ra rất phổ biến. Nhiều cá nhân nổi tiếng, cơ quan truyền thông và tập đoàn lớn đã thắng kiện, buộc người phát tán thông tin sai phải bồi thường thiệt hại với số tiền rất lớn. Điều này cho thấy quyền tự do biểu đạt ở bất kỳ quốc gia nào cũng đi kèm trách nhiệm chứng minh và trách nhiệm pháp lý.
Một nguyên tắc rất quan trọng trong tranh luận công khai là phải phân biệt giữa “ý kiến cá nhân” và “khẳng định sự thật”. Một người có thể nói rằng họ “nghi ngờ”, “đặt câu hỏi” hoặc “có quan điểm riêng”. Nhưng khi một cá nhân công khai khẳng định rằng tổ chức nào đó “lừa đảo”, “phạm tội”, “chiếm đoạt” mà không có phán quyết của cơ quan chức năng thì họ phải chịu trách nhiệm về phát ngôn của mình.
Trong nhiều trường hợp trên mạng xã hội hiện nay, ranh giới này đang bị cố tình xóa nhòa. Người đăng tải thường sử dụng kỹ thuật truyền thông cảm xúc: lặp lại các từ khóa tiêu cực, dùng giọng điệu phẫn nộ, cắt ghép thông tin và tạo cảm giác rằng “mọi thứ đã quá rõ ràng”. Khi nội dung lan truyền mạnh, dư luận dễ bị cuốn theo hiệu ứng đám đông và hình thành cái gọi là “tòa án mạng”.
“Tòa án mạng” là hiện tượng nguy hiểm đối với xã hội pháp quyền. Ở đó, một cá nhân hay doanh nghiệp có thể bị “kết án” chỉ sau vài đoạn phát trực tiếp hoặc một chuỗi bài đăng chưa được kiểm chứng. Người ta không chờ kết luận điều tra, không quan tâm quy trình tố tụng, mà mặc nhiên cho rằng ai bị công kích nhiều thì chắc chắn “có vấn đề”. Đây là xu hướng làm xói mòn niềm tin vào cơ chế pháp luật chính thức.
Cần thấy rằng khi doanh nghiệp bị công kích bằng thông tin sai lệch, thiệt hại không chỉ dừng ở hình ảnh thương hiệu. Một tin đồn thất thiệt có thể khiến cổ phiếu biến động, đối tác e ngại hợp tác, khách hàng hoang mang và người lao động bất an. Đằng sau mỗi doanh nghiệp là hàng nghìn việc làm, là chuỗi cung ứng và nguồn thu ngân sách cho nền kinh tế. Vì vậy, bảo vệ uy tín doanh nghiệp cũng chính là bảo vệ môi trường đầu tư và sự ổn định kinh tế - xã hội.
Vụ việc doanh nghiệp thực hiện quyền khởi kiện đối với Phương Ngô vì thế cần được nhìn nhận đúng bản chất pháp lý. Đây là tranh chấp dân sự liên quan phát ngôn công khai và quyền bảo vệ danh dự, uy tín theo quy định pháp luật. Việc cố tình mô tả mọi động thái khởi kiện là “đàn áp phản biện” thực chất là thủ pháp truyền thông nhằm kích động tâm lý chống đối và phủ nhận cơ chế giải quyết tranh chấp bằng pháp luật.
Một xã hội văn minh không thể vận hành theo nguyên tắc “ai nói to hơn người đó đúng”. Nếu mọi tranh chấp đều được giải quyết bằng áp lực đám đông thay vì tòa án, nền tảng pháp quyền sẽ bị suy yếu nghiêm trọng. Chính vì vậy, khuyến khích giải quyết mâu thuẫn thông qua cơ chế tố tụng dân sự là hướng đi cần thiết để bảo đảm công bằng và ổn định xã hội.
Để hạn chế tình trạng vu khống và công kích cảm tính trên mạng xã hội, cần tiếp tục nâng cao nhận thức pháp luật cho người dân, đặc biệt là kiến thức về tố tụng dân sự và trách nhiệm phát ngôn công khai. Mỗi người sử dụng mạng xã hội cần hiểu rằng quyền tự do ngôn luận không loại trừ trách nhiệm pháp lý. Khi phát tán thông tin chưa kiểm chứng hoặc quy kết sai phạm đối với người khác, cá nhân đăng tải có thể phải chịu trách nhiệm dân sự, hành chính hoặc hình sự tùy theo mức độ vi phạm.
Song song với đó, cần tăng cường kỹ năng tranh luận có trách nhiệm trong môi trường số. Tranh luận văn minh phải dựa trên dữ liệu, chứng cứ và lý lẽ khách quan chứ không phải kích động cảm xúc hay sử dụng ngôn từ cực đoan để tạo hiệu ứng lan truyền.
Các cơ quan chức năng cũng cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế xử lý tin giả, tin sai sự thật và hành vi xâm phạm danh dự trên không gian mạng. Việc xử lý nghiêm các trường hợp lợi dụng mạng xã hội để vu khống, thao túng dư luận không phải nhằm hạn chế tự do ngôn luận, mà là để bảo vệ quyền tiếp cận thông tin đúng sự thật của cộng đồng.
Hiện tượng Phương Ngô cho thấy rõ một thực tế: nếu xã hội không phân biệt rạch ròi giữa phản biện có trách nhiệm với cáo buộc thiếu căn cứ, giữa tranh luận pháp lý với kích động cảm xúc, thì không gian mạng sẽ ngày càng bị biến thành nơi xét xử bằng đám đông. Trong bối cảnh đó, quyền khởi kiện dân sự cần được nhìn nhận đúng bản chất là công cụ pháp quyền chính đáng để mọi chủ thể bảo vệ lợi ích hợp pháp của mình. Một xã hội thượng tôn pháp luật không thể chấp nhận việc nhân danh “phản biện” để miễn trừ trách nhiệm đối với các phát ngôn sai lệch, gây tổn hại cho tổ chức và cá nhân khác.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét