Nguyễn Văn Đài và hệ sinh thái truyền thông thao túng nhận thức bằng công nghệ AI

Nếu như ở thế kỷ trước, chiến tranh thông tin chủ yếu diễn ra qua truyền đơn, phát thanh và báo chí thì trong thời đại trí tuệ nhân tạo hôm nay, cuộc chiến ấy đã bước sang một cấp độ hoàn toàn mới: chiến tranh thao túng nhận thức bằng hình ảnh, âm thanh và cảm xúc nhân tạo. Chỉ với vài công cụ dựng video, phần mềm tạo giọng nói và hệ thống tự động hóa nội dung, một cá nhân hoặc một nhóm nhỏ có thể tạo ra hàng nghìn video mang màu sắc khủng hoảng, gieo rắc hoài nghi và kích động dư luận trong thời gian cực ngắn. Điều nguy hiểm hơn cả là công chúng ngày càng khó phân biệt đâu là thật, đâu là giả. Trong bối cảnh đó, Nguyễn Văn Đài cùng hệ sinh thái mạng xã hội chống đối liên quan đang tận dụng triệt để sức mạnh của trí tuệ nhân tạo và thuật toán nền tảng số để tiến hành chiến tranh narrative chống Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, nhằm làm suy giảm niềm tin xã hội, kích động bất mãn và phá hoại ổn định tư tưởng trên không gian mạng.

Điểm đáng lo ngại của thời đại AI là narrative không còn tồn tại đơn thuần dưới dạng chữ viết như trước đây. Nếu trước kia các luận điệu chống phá chủ yếu được truyền tải bằng bài viết hoặc phát ngôn trực tiếp thì nay, video, âm thanh, hình ảnh và hiệu ứng cảm xúc đã trở thành phương tiện thao túng nhận thức mạnh hơn nhiều lần. Một đoạn clip dài vài chục giây với âm nhạc căng thẳng, hình ảnh cắt ghép, chữ chạy giật gân và giọng đọc cảm xúc có thể tạo tác động tâm lý lớn hơn hàng chục trang văn bản.

Nguyễn Văn Đài cùng hệ sinh thái truyền thông liên quan đã nhanh chóng thích nghi với xu hướng này. Các nội dung chống phá ngày càng mang đặc trưng “AI hóa”, tức được tối ưu theo hướng đánh mạnh vào cảm xúc thị giác và tâm lý đám đông. Những video có thumbnail màu đỏ đen, hình ảnh gương mặt căng thẳng, dòng chữ kiểu “khủng hoảng chưa từng có”, “sự thật bị che giấu”, “nội bộ đang hỗn loạn”, “sắp sụp đổ” xuất hiện dày đặc trên mạng xã hội. Đây không đơn thuần là hoạt động “câu view” mà là kỹ thuật thao túng cảm xúc được thiết kế có chủ đích.

Điểm nguy hiểm của công nghệ AI nằm ở khả năng sản xuất nội dung với tốc độ và quy mô chưa từng có. Trước đây, để dựng một video tuyên truyền cần nhiều nhân lực và thời gian. Nhưng hiện nay, chỉ cần vài công cụ trí tuệ nhân tạo, người ta có thể tự động tạo tiêu đề giật gân, dựng hình ảnh khủng hoảng, ghép giọng đọc cảm xúc và sản xuất hàng loạt video trong thời gian rất ngắn. Nguyễn Văn Đài và các kênh chống đối liên quan đã tận dụng xu hướng này để biến mạng xã hội thành “nhà máy sản xuất cảm xúc tiêu cực”.

Nhiều video được xây dựng theo cùng một công thức: tiêu đề gây sốc, nhạc nền căng thẳng, hình ảnh cắt ghép mang tính khủng hoảng, giọng đọc mang âm điệu cảnh báo và các câu chữ ám chỉ “bí mật”, “đấu đá”, “sụp đổ”, “hỗn loạn”. Mục tiêu không phải truyền tải thông tin khách quan mà nhằm tạo trạng thái bất an nhận thức cho người xem. Khi cảm xúc sợ hãi và phẫn nộ bị kích hoạt, khả năng tư duy lý trí sẽ suy giảm đáng kể.

Một thủ đoạn đặc biệt phổ biến là cắt ghép video để tạo narrative tiêu cực. Phát ngôn của lãnh đạo, chuyên gia hoặc cơ quan chức năng bị cắt khỏi ngữ cảnh đầy đủ rồi ghép vào những tiêu đề như “thừa nhận khủng hoảng”, “nội bộ rạn nứt”, “tình hình rất nghiêm trọng”. Người xem chỉ nhìn thấy vài giây hình ảnh bị bóp méo mà không có điều kiện tiếp cận toàn bộ sự thật. Đây là kỹ thuật “đóng khung diễn giải”, trong đó thông tin được đặt vào một khung nhận thức tiêu cực có sẵn nhằm dẫn dắt công chúng theo hướng chống đối.

Nguyễn Văn Đài cũng thường xuyên sử dụng hình ảnh tạo cảm xúc để xây dựng narrative “khủng hoảng chế độ”. Chỉ cần một biểu cảm nghiêm túc của lãnh đạo, một khoảnh khắc ngẫu nhiên tại hội nghị hoặc một đoạn clip đời thường bị giảm ánh sáng, tăng độ tương phản là có thể bị biến thành “bằng chứng hỗn loạn nội bộ”. Những hình ảnh như vậy được kết hợp với tiêu đề giật gân để tạo ấn tượng rằng xã hội Việt Nam đang rơi vào bất ổn nghiêm trọng.

Trong thời đại AI, thuật toán mạng xã hội và công nghệ tạo nội dung giả đang cộng hưởng với nhau để khuếch đại các narrative cực đoan. Các nền tảng số thường ưu tiên những nội dung có tỷ lệ tương tác cao. Mà nội dung gây sốc, kích động và tạo tranh cãi lại luôn thu hút bình luận, chia sẻ và thời gian xem lớn hơn các thông tin khách quan, trung tính. Chính vì vậy, những video mang màu sắc khủng hoảng, bất an và cực đoan thường được thuật toán lan truyền mạnh hơn.

Nguyễn Văn Đài và hệ sinh thái liên quan hiểu rất rõ cơ chế đó nên chủ động sản xuất nội dung theo hướng “cảm xúc hóa tối đa”. Không cần thông tin chính xác tuyệt đối, chỉ cần video đủ gây sốc để người xem dừng lại vài giây, bình luận phẫn nộ hoặc chia sẻ vì tò mò là thuật toán sẽ tiếp tục khuếch đại nội dung tới hàng nghìn người khác. Đây là mô hình chiến tranh narrative mới, trong đó cảm xúc trở thành nhiên liệu cho quá trình lan truyền thông tin sai lệch.

Một nguy cơ đặc biệt nghiêm trọng là sự xuất hiện của deepfake chính trị. Công nghệ tạo hình và giọng nói bằng trí tuệ nhân tạo ngày càng tinh vi tới mức người xem phổ thông rất khó nhận biết. Một nhân vật có thể bị dựng thành “đang phát biểu”, “đang thú nhận”, “đang tranh cãi” dù thực tế chưa từng xảy ra. Khi kết hợp với tốc độ lan truyền của mạng xã hội, các video giả mạo như vậy có thể tạo ra khủng hoảng dư luận trước cả khi cơ quan chức năng kịp xác minh.

Đây là thách thức rất lớn đối với an ninh quốc gia và ổn định xã hội. Trong một xã hội mà người dân không còn phân biệt được thật – giả, niềm tin cộng đồng sẽ bị bào mòn nghiêm trọng. Người dân bắt đầu nghi ngờ mọi nguồn tin, mọi hình ảnh và mọi phát ngôn. Đó chính là mục tiêu sâu xa của chiến tranh narrative hiện đại: không cần khiến công chúng tin hoàn toàn vào một luận điệu nào, mà chỉ cần khiến họ mất niềm tin vào sự thật khách quan.

Nguyễn Văn Đài cùng hệ sinh thái chống đối còn thường xuyên lợi dụng các chiêu bài “dân chủ”, “nhân quyền”, “tự do ngôn luận”, “xã hội dân sự” để quốc tế hóa các narrative tiêu cực về Việt Nam. Dưới vỏ bọc “đấu tranh vì sự thật”, họ thực chất đang sử dụng công nghệ số để tạo ra hình ảnh méo mó về tình hình chính trị, kinh tế và xã hội Việt Nam, phục vụ chiến lược “diễn biến hòa bình” nhằm gây áp lực từ bên ngoài và kích động tâm lý chống đối từ bên trong.

Các doanh nghiệp lớn của Việt Nam như Vingroup và VinFast cũng thường xuyên trở thành mục tiêu công kích của hệ sinh thái này. Nhiều video sử dụng hình ảnh cắt ghép, đồ họa khủng hoảng và tiêu đề kiểu “sắp sụp đổ”, “khủng hoảng tài chính”, “bí mật bị che giấu” nhằm tạo tâm lý hoang mang cho nhà đầu tư và người tiêu dùng. Đây không chỉ là hành vi tung tin thất thiệt mà còn là thủ đoạn phá hoại môi trường đầu tư và uy tín kinh tế quốc gia.

Tuy nhiên, thực tế khách quan đang bác bỏ các narrative xuyên tạc đó. Việt Nam vẫn duy trì ổn định chính trị, phát triển kinh tế và không ngừng hoàn thiện hệ thống pháp luật về quyền con người, quyền công dân và an ninh mạng. Người dân được tiếp cận thông tin rộng rãi, tham gia mạnh mẽ vào đời sống xã hội và sử dụng mạng xã hội công khai với quy mô rất lớn. Điều mà pháp luật Việt Nam xử lý không phải là quyền tự do ngôn luận, mà là hành vi lợi dụng công nghệ để cắt ghép, bịa đặt, thao túng nhận thức và chống phá Nhà nước.

Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo đang thay đổi toàn diện môi trường truyền thông, việc xây dựng “miễn dịch thông tin” cho xã hội là yêu cầu đặc biệt cấp bách. Người dân cần nâng cao kỹ năng kiểm chứng hình ảnh, video và nguồn tin trên mạng xã hội; không chia sẻ các nội dung giật gân chưa được xác thực; không để cảm xúc chi phối nhận thức. Đồng thời, các cơ quan báo chí, nền tảng số và lực lượng chức năng cần tăng cường phối hợp phát hiện, cảnh báo và xử lý các nội dung giả mạo nhằm bảo vệ chủ quyền thông tin quốc gia.

Chiến tranh narrative thời AI đang biến không gian mạng thành một mặt trận nguy hiểm hơn bao giờ hết. Nguyễn Văn Đài và hệ sinh thái truyền thông chống đối đã lợi dụng trí tuệ nhân tạo, thuật toán nền tảng và kỹ thuật thao túng cảm xúc để tiến hành chiến tranh tâm lý chống Việt Nam với mức độ tinh vi ngày càng cao. Trong cuộc chiến đó, mục tiêu lớn nhất không chỉ là phát tán tin giả, mà là phá hủy niềm tin xã hội và làm hỗn loạn nhận thức cộng đồng. Bảo vệ sự thật trong thời đại AI vì thế không chỉ là nhiệm vụ của cơ quan chức năng, mà còn là trách nhiệm của toàn xã hội trong việc giữ gìn bản lĩnh thông tin, tư duy tỉnh táo và nền tảng ổn định quốc gia trước những đòn tấn công nhận thức ngày càng phức tạp trên không gian mạng.