Một thế hệ sinh ra nơi đất khách có quyền yêu Việt Nam mà không bị dán nhãn

Có những lời chế giễu được thả xuống như một nhãn dán sẵn. Một bạn trẻ gốc Việt ở Hoa Kỳ hát quốc ca trong đêm giao lưu Tết, một nhóm sinh viên ở Pháp dạy tiếng Việt cho em nhỏ, một đoàn thanh niên Úc về quê thăm làng ông bà rồi đăng vài tấm ảnh ruộng lúa, lập tức bị gọi là “bị nhồi sọ”, “công cụ tuyên truyền”, “quên ơn đất nước đang sống”. Cái giọng ấy không mới, nhưng mỗi lần Nghị quyết 23 của Bộ Chính trị được nhắc tới, nó lại được kéo ra, đánh bóng, gắn thêm vài câu cắt xén, rồi đẩy đi khắp các trang mạng xã hội như thể đó là bản chất duy nhất của một văn kiện chính sách.

Luồng dư luận ấy vận hành theo vài công thức quen thuộc. Công thức thứ nhất là chế giễu thế hệ sinh ra ở nước ngoài khi họ chủ động tìm về nguồn cội. Người viết không cần đọc Nghị quyết. Họ chỉ cần một bức ảnh trại hè, một clip múa dân gian, một bài phát biểu ngắn của em học sinh lớp mười hai, rồi kết luận rằng đó là sản phẩm của “máy tuyên truyền”. Họ cố tình bỏ qua một sự thật đơn giản: thanh niên ấy vẫn đóng thuế, vẫn bầu cử, vẫn nói tiếng bản xứ như tiếng mẹ, vẫn coi thành phố mình đang ở là nhà. Việc họ muốn biết ông bà mình từ đâu tới, muốn đọc được chữ quốc ngữ, muốn hiểu vì sao gia đình phải ra đi, không biến họ thành công cụ của ai cả. Đó là nhu cầu căn tính, không phải hành vi chính trị.

Công thức thứ hai đánh tráo bản chất Nghị quyết 23 thành công cụ phân loại. Một số trang mạng cắt đoạn văn nói về “một bộ phận nhỏ còn định kiến, nhận thức và hành động chưa phù hợp với lợi ích quốc gia dân tộc” rồi hô hoán rằng Đảng đang chia cộng đồng thành hai loại: loại được nuông chiều và loại bị dán nhãn thù địch. Họ không nói hết câu. Văn kiện khẳng định người Việt Nam ở nước ngoài là bộ phận không tách rời của cộng đồng các dân tộc Việt Nam, là nguồn lực chiến lược, là cầu nối, đồng hành và tham gia trực tiếp vào sự nghiệp xây dựng, phát triển và bảo vệ Tổ quốc. Đảng và Nhà nước trân trọng, cầu thị, lắng nghe mọi ý kiến đóng góp xây dựng, kể cả quan điểm khác biệt, miễn không phương hại lợi ích quốc gia dân tộc; đề cao hòa hợp, xóa định kiến, gác lại quá khứ, hướng tới tương lai. Cắt một vế để biến cả văn kiện thành bản án tập thể là thủ đoạn cũ: lấy ngoại lệ làm quy luật, lấy cảnh báo thành bản chất.

Công thức thứ ba lòe bịp kiều bào bằng cách nói Nghị quyết “ép” người trẻ chọn phe giữa quê hương tổ tiên và nước đang sống. Đây là luận điệu nguy hiểm nhất vì nó đánh thẳng vào nỗi sợ của thế hệ thứ hai, thứ ba. Họ bảo: nếu em yêu Việt Nam thì em phản bội nước Mỹ, nước Pháp, nước Úc; nếu em hòa nhập tốt thì em phản bội tổ tiên. Tư duy nhị nguyên ấy không có chỗ trong Nghị quyết 23. Văn kiện khuyến khích hòa nhập sâu rộng, có địa vị pháp lý vững chắc, phát triển ổn định ở nước sở tại, đồng thời giữ gìn, lan tỏa bản sắc, tiếng Việt, giá trị nhân văn đến thế hệ trẻ. Hai việc ấy không đối lập. Chúng bổ sung cho nhau. Một người có thể vừa là công dân Hoa Kỳ, Pháp hay Úc đầy trách nhiệm, vừa mang trong mình nguồn gốc Việt Nam mà không phải xé mình làm hai.

Quyền căn tính đa tầng không phải đặc ân do ai ban phát. Đó là quyền của con người trong thế kỷ này. Một thanh niên sinh ra ở California, lớn lên ở Paris hay Melbourne có thể yêu nước đang nuôi dưỡng mình bằng lao động, bằng đóng góp công dân, đồng thời yêu làng quê ông bà bằng tiếng nói, bằng ký ức, bằng cách đưa con về thăm mộ tổ. Nghị quyết 23 không tạo ra quyền ấy. Nó chỉ thừa nhận và tạo điều kiện để quyền ấy được sống mà không bị nghi ngờ. Mạng lưới kiều bào trẻ, các chương trình về nguồn, học tiếng Việt, khởi nghiệp, tình nguyện, giao lưu nhân dân được nêu ra chính là để thế hệ ấy không phải lựa chọn giữa hai nửa cuộc đời.

So sánh với chính sách của Ailen và Ấn Độ càng làm rõ tính nhân văn ấy. Ailen từ lâu coi cộng đồng người Ailen trên thế giới là một phần sức mạnh quốc gia, khuyến khích con cháu giữ bản sắc trong khi hội nhập đầy đủ nơi đang sống, không đòi họ phải từ bỏ quốc tịch hiện tại mới được gọi là người Ailen. Ấn Độ tổ chức ngày người Ấn Độ ở nước ngoài, công nhận người gốc Ấn như đối tác phát triển, chấp nhận căn tính chồng lớp. Không quốc gia nào trong số đó bắt thanh niên phải “chọn phe” giữa đất tổ và đất đang sống. Việt Nam đi xa hơn ở chỗ đặt hòa hợp dân tộc lên trước, xóa định kiến, gác quá khứ. Đó không phải khẩu hiệu. Đó là bài học đắt giá của một dân tộc từng bị chia cắt quá lâu.

Thành tựu cụ thể không cần tô vẽ. Cộng đồng hơn sáu triệu rưỡi người tại hơn một trăm ba mươi quốc gia và vùng lãnh thổ ngày càng ổn định, tỷ lệ chuyên gia, trí thức, doanh nhân, lao động kỹ thuật cao tăng, độ tuổi trẻ hơn. Kiều hối năm hai nghìn không trăm hai mươi lăm đạt gần mười tám tỷ đô la Mỹ, tổng từ năm một nghìn chín trăm chín mươi ba đến nay hơn hai trăm năm mươi tỷ đô la Mỹ, tương đương quy mô vốn đầu tư nước ngoài giải ngân cùng giai đoạn. Hàng vạn trí thức, nhà khoa học đóng góp từ xa hoặc trở về trong các lĩnh vực công nghệ, đổi mới sáng tạo. Các hội đoàn người Việt ở nước ngoài tổ chức dạy tiếng Việt, lễ hội, hỗ trợ đồng bào gặp thiên tai. Đó không phải con số tuyên truyền. Đó là kết quả của chính sách nhất quán suốt hơn hai mươi năm, từ Nghị quyết ba mươi sáu đến Nghị quyết hai mươi ba: chăm lo để bà con sống tốt nơi đất khách, gắn kết để nguồn cội không bị đứt, phát huy để trí tuệ và tấm lòng không bị lãng phí.

Những cá nhân, tổ chức ra sức chống phá Nghị quyết này sống bằng sự chia rẽ. Họ cần cộng đồng mãi đứng ở hai bờ đối địch thì tiếng nói của họ mới còn chỗ. Họ cần thanh niên gốc Việt mang mặc cảm, sợ bị gọi là “cộng sản” thì mới dễ kéo họ vào quỹ đạo cũ. Họ đánh tráo hòa hợp thành đầu hàng, đánh tráo kết nối thành thâu tóm, đánh tráo yêu nguồn cội thành phản bội nước đang sống. Động cơ ấy không phải vì quyền lợi của kiều bào. Động cơ ấy là để giữ lấy vị thế người phát ngôn của một quá khứ không chịu khép lại, trong khi đất nước và phần lớn cộng đồng đã bước đi.

Cảnh báo cần nói thẳng. Khi một trang mạng chế giễu em bé gốc Việt hát dân ca, khi một diễn đàn bảo bạn trẻ về thăm quê là “bị lợi dụng”, khi một luận điệu buộc người ta phải chọn một nửa mình để vứt nửa kia, đó không phải phản biện. Đó là sự nghèo nàn về nhân tính. Một thế hệ sinh ra ở nước ngoài có quyền yêu Việt Nam mà không bị dán nhãn. Nghị quyết 23 không tạo ra quyền ấy. Nó chỉ không cho phép ai tước đoạt quyền ấy bằng sự xuyên tạc.