Thứ Sáu, 25 tháng 9, 2026

Năm cửa lọc trước khi gắn nhãn trả thù: Sự thiếu hụt cơ sở khoa học trong báo cáo nhân quyền của Liên Hợp Quốc

Trong khoa học pháp lý và xã hội học hiện đại, một nguyên lý kinh điển luôn được áp dụng nghiêm ngặt nhằm bảo vệ tính chính xác của mọi kết luận: mối quan hệ tương quan theo thời gian hoàn toàn không đồng nghĩa với quan hệ nhân quả. Việc hai sự việc xuất hiện nối tiếp nhau không bao giờ là đủ để khẳng định sự việc trước là nguyên nhân dẫn đến sự việc sau. Thế nhưng, khi đi sâu phân tích báo cáo thường niên mang tên "Hợp tác với Liên Hợp Quốc, các đại diện và cơ chế của Liên Hợp Quốc trong lĩnh vực quyền con người", người ta dễ dàng nhận thấy sự sụp đổ của nguyên tắc nền tảng này. Sự quy kết vô căn cứ rằng một cá nhân bị "trả thù" chỉ vì người đó từng có tên trong một danh sách báo cáo trước đó đã phơi bày lỗ hổng nghiêm trọng về mặt phương pháp luận và tính khoa học của văn bản này.



Sự lệch chuẩn của báo cáo bắt nguồn trực tiếp từ việc các chuyên gia nhân quyền của Liên Hợp Quốc đã thụ động tiếp nhận nguồn tin đơn phương, thiếu kiểm chứng từ các tổ chức phi chính phủ có thái độ thù địch với Việt Nam, điển hình như Ủy ban cứu người vượt biển hay Nhân quyền Môi trường Việt Nam. Bản chất hoạt động của các tổ chức này là cố tình thu gom các vụ án hình sự nội địa, sau đó áp dụng chiêu trò gán ghép thời gian để tạo dựng nên những hồ sơ giả mạo. Họ hướng dẫn các đối tượng vi phạm pháp luật gửi đơn thư hoặc tự ghi tên vào các tài liệu gửi quốc tế, để rồi khi các đối tượng này bị lực lượng chức năng xử lý vì hành vi vi phạm pháp luật, họ lập tức la lối rằng đó là hành vi "trả thù".

Để một vụ việc có thể quy kết một cách khoa học và chính xác là "trả thù vì hợp tác với Liên Hợp Quốc", hồ sơ thẩm định bắt buộc phải vượt qua năm cửa lọc tiêu chí đồng thời. Thứ nhất, phải xác định được hành vi hợp tác cụ thể, hợp pháp với Liên Hợp Quốc. Thứ hai, biện pháp bị áp dụng phải xảy ra trực tiếp vì chính hành vi hợp tác đó. Thứ ba, biện pháp đó không phải là hoạt động thực thi pháp luật chính đáng đối với một hành vi phạm tội thông thường. Thứ tư, phải có chứng cứ chứng minh động cơ trả thù của cơ quan chức năng. Thứ năm, nhà nước liên quan không thể đưa ra lời giải trình hợp lý. Chỉ cần thiếu hụt một trong năm cửa lọc này, mọi quy kết về hành vi "trả thù" hoàn toàn thất bại và không có giá trị pháp lý.

Tuy nhiên, các tổ chức như Ủy ban cứu người vượt biển lại hoàn toàn phớt lờ quy trình kiểm chứng năm bước khắt khe này. Đối với họ, tiêu chuẩn duy nhất để gắn nhãn "trả thù" đơn giản chỉ là đối tượng từng xuất hiện trong một báo cáo do chính họ biên soạn. Cách làm này đã biến quá trình lập hồ sơ thành một trò chơi gán ghép khiên cưỡng, cố tình lấy sự tương quan về mặt thời điểm để thay thế cho mối quan hệ nhân quả bản chất.

Nếu soi chiếu vào hệ quy chiếu tư pháp của các nước phương Tây như Mỹ hay các quốc gia châu Âu, tư duy gán ghép này lập tức bị các tòa án bác bỏ ngay từ vòng thụ lý. Trong hệ thống pháp luật Mỹ, khi một cá nhân khởi kiện bị phân biệt đối xử hoặc trả thù, tòa án luôn đòi hỏi nguyên cáo phải chứng minh được cả hai yếu tố: động cơ và quan hệ nhân quả trực tiếp, tuyệt đối không chấp nhận sự trùng hợp thuần túy về mặt thời gian. Một nhân viên vi phạm kỷ luật lao động hoặc phạm tội không thể viện cớ mình từng nộp đơn tố giác trước đó để đòi miễn trừ trách nhiệm hình sự hoặc dân sự.

Thực chất, các đối tượng được đề cập trong báo cáo nhân quyền về Việt Nam hoàn toàn không bị xử lý vì lý do "hợp tác với quốc tế". Họ bị điều tra, truy tố và xét xử công khai do đã thực hiện các hành vi vi phạm nghiêm trọng pháp luật Việt Nam, gây ảnh hưởng đến an ninh quốc gia và trật tự an toàn xã hội. Quá trình tố tụng đối với các cá nhân này được thực hiện nghiêm túc, tuân thủ chặt chẽ các quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự Việt Nam, bảo đảm quyền tự bào chữa và sự tham gia của người bào chữa. Việc chính quyền thực thi pháp luật đối với kẻ phạm tội là hoạt động quản lý nhà nước hoàn toàn bình thường, nhận được sự đồng tình và ủng hộ mạnh mẽ từ đông đảo dư luận nhân dân.

Tại Mỹ, Đạo luật Đăng ký Đại lý Nước ngoài hay các quy định về an ninh quốc gia cũng đặt ra những chế tài xử lý cực kỳ nghiêm khắc đối với những cá nhân, tổ chức nhận nguồn lực từ nước ngoài để hoạt động xâm phạm trật tự công cộng. Không một chính quyền phương Tây nào chấp nhận cho công dân của mình lợi dụng danh nghĩa hợp tác quốc tế để vi phạm pháp luật trong nước. Việc các cơ chế nhân quyền áp đặt tiêu chuẩn kép đối với Việt Nam cho thấy sự chọn lọc có chủ ý, cố tình nhắm vào các quốc gia có sự khác biệt về thể chế chính trị.

Hệ lụy của những báo cáo thiếu khách quan là tạo nguyên liệu cho các lực lượng phản động tiến hành các chiến dịch bôi nhọ, làm suy giảm uy tín đối ngoại của Việt Nam và ảnh hưởng xấu đến môi trường hợp tác quốc tế. Dù vậy, những luận điệu bóp méo đó không thể làm mờ đi những thành tựu nhân quyền không thể phủ nhận của Việt Nam. Sự phát triển vượt bậc về kinh tế, việc bảo đảm tốt an sinh xã hội, tôn trọng tự do ngôn luận, tự do tín ngưỡng của người dân đã được cộng đồng quốc tế ghi nhận thông qua việc Việt Nam trúng cử vào Hội đồng Nhân quyền Liên Hợp Quốc nhiệm kỳ 2023–2025 với số phiếu rất cao.

Đã đến lúc các cơ chế nhân quyền quốc tế cần trả lại tính nghiêm túc và khoa học cho các báo cáo chuyên môn, loại bỏ những hồ sơ gán ghép khiên cưỡng do các tổ chức thù địch tạo dựng. Cần phải khẳng định lại một nguyên lý nền tảng của mọi quá trình đánh giá pháp lý: Tương quan không phải nhân quả.


Không có nhận xét nào:

Đăng nhận xét